BOEKBLAD leest

Lucie leest: 'Sonny Boy' van Annejet van der Zijl

2012-01-08T16:13:00.000+01:00

Na m'n niet al te positieve ervaringen met de e-reader heb ik vandaag mijn eerste boek op de iPad gekocht. Als ik digitaal ga lezen dan wordt het - denk ik nu - via de iPad. Het is heel erg gemakkelijk en gebruikersvriendelijk. Dat het iPad-scherm licht geeft (in tegenstelling tot dat van de e-reader, dat zich erop voorstaat dat het géén licht geeft, met e-inkt werkt en niet reflecteert) vind ik juist prettig. Het zal komen door mijn ogen. Goed licht bevordert mijn zin in lezen.

Ik ben geïntrigeerd door digitaal lezen, maar nog niet om. Tot nu toe vond ik alles qua apparaten tegenvallen en de vindbaarheid van e-boeken vind ik gedoe. Je wordt niet genood, niet verleid op die sites. En ook al ken ik de argumenten voor de prijs van haver tot gort, als consument wil ik de bestanden óók goedkoper. Het downloaden van een e-boek naar de reader gaat bepaald niet van een leien dakje. Je moet weer heen weer naar de computer. De Kobo-reader heeft dan wel wifi, maar het gaat niet snel en de site is vandaag via de reader niet bereikbaar... En steeds als ik een e-boek wil kopen is het boek dat ik wil hebben niet als e-boek verkrijgbaar. Op de stapel nog-te-lezen liggen de nieuwe Jonathan Coe en de nieuwe Ali Smith, beide in het Engels, maar vandaag ben te lui, ik wil ze in het Nederlands. En wel nú.

Omdat ik niet slaag in de Kobo-store ga ik maar naar de iBookstore, die ook nog niet uitblinkt in zoekfuncties, om het maar zacht uit te drukken, zeker niet voor Nederlandse boeken. Ook daar vind ik noch Jonathan Coe noch Ali Smith digitaal, duszoek ik maar wat anders. Omdat ik weet dat WPG al vele titels in de iBookstore heeft staan typ ik als zoekopdracht Querido in en komen er tientallen titels tevoorschijn die ik ook wel wil. Had ik ook bij Kobo kunnen doen, maar die heeft zijn kans gehad vandaag.

Wat ik in de iBookstore erg goed vind is dat je een proefexemplaar kunt downloaden van ca 30 pagina's. Precies genoeg om hooked te raken en dus kooplustig. Het kopen in de iBookstore is een fluitje van een cent. Het downloaden ook. Secondewerk.

Zo zit ik ineens op de bank Sonny Boy van Annejet van der Zijl te lezen. Had ik al lang willen lezen. Komt nu zomaar langs. Mooi, interessant, spannend. Heerlijke vredige zondag. Mooie luitmuziek erbij van Bach. Zou ik omgaan voor het digitale lezen?

Vincent leest: For Whom the Bell Tolls van Ernest Hemingway

2011-12-31T14:08:00.001+01:00

Dit zal een van de eerste boeken geweest zijn die ik vanwege de titel kocht, zo'n twintig, drieëntwintig jaar geleden. For Whom the Bell Tolls..., mysterieuzer en heroïscher kan bijna niet. Dat het over de Spaanse Burgeroorlog gaat leerde ik pas later. Geen idee waar ik heb gekocht heb, 't dateert in elk geval nog van het pre-internettijdperk. Al die jaren heeft het opruimingen en verhuizingen overleefd. En nu heb ik het eindelijk gelezen, maar zou ik liever hebben dat ik het niet gedaan had.

'I will tell it truly as it was. But thee, guapa, if it reaches a point that it molest thee, tell me', waarschuwt Pilar, een van de partizanen, vrij aan het begin als ze het verhaal vertelt over het begin van de opstand in een klein dorpje. De Spaanse Burgeroorlog schijnt een van de bloedigste en gruwelijkste ever geweest te zijn. Aan beide zijden zijn onmenselijke executies voltrokken. Een aantal staat hier uitgebreid in beschreven. En niet vlugvlug tussendoor, nee, Hemingway nam rustig ruim twintig pagina's om de afrekening met 20 facisten te beschrijven. Wie weet gebaseerd op eigen ervaring, hij heeft meegevochten.

Het boek beslaat de drie dagen en nachten voor de partizanengroep van Pablo een brug moet opblazen. Buitenstaander Robert Jordan, een Amerikaan, zal als dynamiter met de groep de aanslag plegen. Tegelijk wordt Jordan verliefd op Maria, ook lid van de groep. Het is zo mooi beschreven dat For Whom niet alleen een oorlogsroman is, maar ook een liefdesroman die zich kan meten met mooie liefdes als Verwante stemmen van Vikram Seth, The End of the Affair van Graham Greene, Noem me bij jouw naam van Andre Aciman.

In die korte tijd voor de aanslag die voor de groep alles zal veranderen, en dat weten ze, blikt Hemingway terug op hun levens en de oorlog. Door de korte tijdspanne en de intensiteit door het niet weten over een aantal uur nog te leven, blijft de spanningsboog continu strakgespannen en de diverse persoonlijkheden en levensverhalen zorgen door de druk voor het telkens in de pan slaan van de vlam.

Maar al die gruwelijkheden gecombineerd met het liefdesverhaal en de cynische humor zijn af en toe ook gewoon teveel. Alles wat gebeurd is, wil je soms niet weten, maar de supersterke dialogen en stream-of-consiousness dwingen je. Ze zorgen ervoor dat je niet kunt ontsnappen, continu verder móét lezen.

Het is altijd goed dat je gegrepen wordt door een boek, maar na dit einde - dat ook niet anders had kunnen zijn - was het eerste wat ik dacht: had ik het boek maar nooit gelezen. Het verhaal heeft weet ik nu al, een blijvende invloed. Wie ook maar enig romantisch idee over oorlog koestert, leze dit boek.

Een overigens wat vreemde uitgave, deze For Whom the Bell Tolls van The Continental Book Company, gevestigd in zowel Londen als Stockholm. Het is blijkbaar het 26ste deeltje uit de reeks Zephyr Books - A Library of British and American Authors. De serie zal bedoeld zijn voor de Zweden gok ik, achterop staat namelijk dat het niet naar het Britse keizerrijk of de VS verscheept mag worden.

Het boek werd in 1946 gedrukt door de Stockholmse firma Albert Bonniers Boktryckeri en de katernen zijn genummerd, 31 stuks voor 462 pagina's. Ze zijn gebonden maar zonder harde kaft.

Vincent leest: Het bloed in onze aderen van Miquel Bulnes

2011-12-26T13:52:00.001+01:00

Op de valreep van het jaar nog even het beste oorspronkelijk Nederlandstalige boek van 2011: 'Het bloed in onze aderen' van Miquel Bulnes! Dit boek is de Bonita Avenue van 2011: het kreeg te weinig aandacht in de pers, het heeft het in zich het lievelingetje van de boekhandel te worden, en het is een grootse, meeslepende on-Nederlands roman. Hopelijk heeft Bulnes bij de toekenning van de prijzen in 2012 meer geluk dan Peter Buwalda.

Prometheus heeft als onderkop 'Roman' op het omslag gezet. Hoewel die aanduiding correct is, doet ze Het bloed... wel zwaar tekort. Een cliché als 'Magistraal, fenomenaal epos' is een treffender omschrijving. Want fenomenaal, magistraal en episch is dit ruim zeshonderd pagina's tellende boek over Spanje in het tweede en derde decennium van de twintigste eeuw zeker.

Kolonel Augusto Santamaría del Valle vocht in Marokko tegen de vrijheidsstrijders, maar verloor daar bijna al zijn manschappen. Zelf zwaargewond weet hij te ontkomen en terug te keren naar Spanje waar hij in Madrid als commissaris van de veiligheidsdienst aan de slag gaat in de wijk Atocha. De politieke ontwikkelingen zijn van dien aard - denk aan de vele revoluties uit die tijd - dat Santamaría er ook mee te maken krijgt. Hij wordt verdacht van landverraad omdat hij uit het Rifgebergte wist te ontkomen én doordat hij vijanden heeft gemaakt in zijn legertijd.

De verschillende verhaallijnen, diverse stemmen en hoofdpersonen blijken allemaal met elkaar te maken te hebben en in elkaar over te lopen. Een knap geconstrueerde geschiedenis.

Het is bovendien buitengewoon jaloersmakend hoe Bulnes in deze roman met de hoofdpersonen speelt, ze de sympathie van de lezer weet te geven en af te nemen, de spanning erin houdt en hoe hij met de historie speelt. Het is zo'n verhaal waarvoor je je afspraken met vrienden afzegt om maar door te kunnen lezen.

Het bloed in onze aderen, Miquel Bulnes, Prometheus

Lucie leest: 'Leven zonder ouders' door Daan Westerink

2011-12-14T00:44:00.001+01:00

Omdat dit najaar mijn moeder is overleden - en met haar mijn laatste ouder - krijg ik van Vincent dit boek cadeau. Hij zegt er eerlijk bij dat hij het ook maar gekregen heeft en niet gelezen. Misschien heb ik er wat aan en misschien niet en zo niet, dan moet ik het maar weg doen.

De maanden vóór het overlijden van de laatste ouder zijn heftig, veel ziekte en zorg, maar die erná ook, kan ik nu uit ervaring zeggen. Het is alleen wat moeilijker over communiceren. Er zijn geen anekdotes meer, er is alleen dat gemis. Op onverwachte momenten. Bij het lezen van een recept: nooit meer lekker voor haar koken, bij een werktripje naar London: nooit meer even bellen met de mededelingen: 'Ik ga even weg hoor' en: 'Ik ben er weer!'

Het boek is een verzameling van 60 individuele verhalen. Daan Westerink heeft een oproep geplaatst en veel reacties gekregen en daar 60 uit geselecteerd. De volgorde is geworden: ouders nèt overleden tot ouders 61 jaar overleden.

Het geeft wel een soort van herkenning, zo'n bijdrage over de dood van de ouders, maar ik vind 't ook wel een beetje gemakkelijk: 60 verhalen achter elkaar plakken. Het is een mooi cadeau, maar liever lees ik geloof ik een bespiegeling over wat zoiets voor mensen kan betekenen. Wat het met mensen doet als hun moeder er niet meer is. In een individu, in een gezin, tussen broers en zussen, tussen vrienden, onder collega's. Want het leven gaat gewoon maar door. Daar gaan al die 60 bijdragen ookallemaal over, maar die wil ik geloof ik niet alle zestig lezen. Zo'n boek maken komt op mij een beetje gemakzuchtig over. Een boek is toch boeiender als een - of twee - iemand(en) er gedachten over bedenken en formuleren. Ik heb geloof ik liever een gecomprimeerde samenvatting.

Maar ik waardeer het zeer om zo'n boek te krijgen. Ik doe het niet weg, maar ik zal nog wel eens een ander boek over dit onderwerp zoeken.

- Daan Westerink, Leven zonder ouders, Ten Have, 2007.

Vincent leest: 'Complete Stories' van Flannery O'Connor

2011-12-13T21:48:00.010+01:00

't Was weer zo'n typisch gevalletje van klok en klepel, maar mijn buurtboekhandel Minerva en ik kwamen er - dankzij de hulp van de mobiele site van Bol - uit. Ik kwam de winkel binnen met een vaag verhaal over een deze zomer verschenen en in de VK geprezen korteverhalenbundel van Mary Flannery. Ga daar maar eens mee aan de slag bij CB Online. Een kwartier later waren we erachter dat het wel Complete Stories van Flannery O'Connor moest zijn, haar roman De Geweldenaars werd namelijk vorig jaar in vertaling heruitgegeven door Kok. Voor wie haar ook niet kent: de Amerikaanse schrijfster Flannery O'Connor (1925-1964) schreef een paar romans en een groot aantal korte verhalen die in Complete Stories, uit 1971, gebundeld zijn.

En hoewel ik ze nog niet allemaal gelezen heb, vind ik haar nu al een van de beste Amerikaanse auteurs ever. Sinds ik het boek van ruim 550 pagina's afgelopen vrijdag heb opgehaald, sjouw ik het continu met me mee. Het zijn verontrustende verhalen die zich afspelen in de zuidelijke staten van Amerika ten tijde van de segregatie en waarvan ik mij afvraag of ze niet opnieuw voor veel beroering zouden zorgen als ze hier vertaald uitgegeven zouden worden. Ze zijn heftig en het is daardoor geen bundel om achter elkaar uit te lezen.

De stories en hoofdpersonen blijven je bij, sommige hebben iets tragikomisch andere juist totaal niet. Het Zuiden bepaalt de sfeer die doet denken aan de thrillers van John Hart. Hij zet je ook je ook met een pennenstreek in zo'n omgeving neer. Het verhaal A Good Man is Hard to Find is zo spannend en wreed dat het zich kan meten met de beste misdaadverhalen ooit. In een paar zinnen zet O'Connor heel subtiel de pijnpunten in een gezin neer, dat ze in een dusdanige setting laat vermoorden dat je geschokt achterblijft.

Of neem haar eersteling The Geranium, een van haar eigen favoriete verhalen volgens haar uitgever Robert Giroux, die het voorwoord bij de bundel schreef. Daarin beschrijft ze de eenzaamheid, de vervreemding, de cultuurclash, de heimwee van een oudere man die vanaf het platteland bij zijn dochter in New York in een flat is ingetrokken. De eerste paragraaf is al briljant. 'Old Dudley folded into the chair he was gradually molding to its own shape and looked out of the window fifteen feet away into another window framed by blackened red brick. He was waiting for the geranium. They put it out every morning about ten and they took it in at five-thirty.'

'Didn't some wise man define a classic as a book that does not stay out of print?', schrijft Giroux. Klassiekers mag de verhalen gerust noemen. Ze zijn tijdloos, scherp en maken iets in je los. Voor de uitgever die nog overtuigd moet worden, de pitch: een To Kill a Mockingbird meets Cold Blood meets John Hart.

Flannery O'Connor, Complete Stories, Faber & Faber

Lucie leest: 'Allah heeft ons zo gemaakt' door Khadija Arib

2011-12-13T16:34:00.000+01:00

Mooi boekje over islamitische lesbische vrouwen: Allah heeft ons zo gemaakt. Geschreven door Khadija Arib, Tweede Kamerlid voor de PvdA. Gekocht bij Paagman in Den Haag. Arib vertelt in haar inleiding hoe zij er als kind door geïntrigeerd raakte dat zij twee vrouwen op Rotterdam CS elkaar zag zoenen in Amsterdam, en dat haar oma daar tot haar stomme verbazing tamelijk lakoniek op reageerde. Liefde tussen vrouwen en liefde tussen mannen, dat soort dingen gebeurde, je wist ervan, maar je had het er niet over.

Zodra de positie van vrouwen in islamitische landen ter sprake komt, denk je aan onderdrukking, tradities, geloof en achterstelling. Niet aan mensen die zich onttrekken aan alle regels en tradities.Khadija Arib heeft vier portretten geschreven van vier islamitische vrouwen in Nederland, uit Irak en Egypte en Marokko. Het zijn verhalen van vrouwen die hun hele leven gewesten hebben dat zij zich nooit zouden kunnen conformeren aan de eisen van hun ouders en hun samenleving, gewoonweg omdat zij anders zijn.

Het is hartverscheurend, en daarbij allemaal lang niet zo openhartig als je zou willen, geen foto's, geen verhalen over het wel en wee va de liefdesrelaties waar zij heden ten dage allemaal wel in blijken te zitten, maar toch in al zijn beperkingen indrukwekkend.

Lucie Leest: 'Bijna onzichtbaar / Almost invisible' van Mark Strand

2011-12-13T16:29:00.002+01:00

Herfstvakantie in een mistig Haute Marne. Van de redactie heb ik een hele stapel boeken en boekjes meegenomen, vanuit het idee voor elke behoefte en stemming wat moois. Op zo'n koude herfstvakantie moet je als je niet slaapt, eet of wandelt de tijd maar een beetje stukslaan en waarom dan niet met mooie boekjes?

Een van de boeken van de stapel: Bijna onzichtbaar. Almost invisible van Mark Strand. Heel mooi. Prozagedichten. Tweetalig. Over de mist van het leven, zeg maar. Mooi toepasselijk. Vertaald door Wiljan van den Acker en Esther Jansma. Op de achterflap een foto van een oude man. Het zal wel aan mij liggen, maar ik ken Mark Strand niet. Ken jij Mark Strand, vraag ik aan Bobby. Nee, hij kent Mark Strand ook niet. Waarom zet zo'n uitgever niet wat informatie in/op zo'n boek? Denken ze dat dat afbreuk doet aan de Waarde? Dat het boek alleen maar naar mensen mag die zijn naam en faam kennen?

Mark Strand is een Amerikaans dichter die twaalf bundels op zijn naam heeft staan en daar de Wallace Stevens Award voor heeft gekregen. De ene vertaler is professor aan de RU te U en daarom vind je op de site van de Letterenfaculteit van de RUU informatie.

Een tip: het is een mooi cadeau voor zoekende zielen.

Begraaf je gezicht in je handen

Omdat we de rivier zijn overgestoken en de wind slechts een uitrol van kleumende kou biedt en we ons mak hebben aangepast en niet langer hopen op meer dan we kregen en ons niet meer afvragen hoe we hier zijn beland, laat het ons koud dat alles anders liep dan we verwachtten. Het is onmogelijk de mist waarin we leven te verdrijven, te weten dat we weer een dag hebben verdragen. De stille sneeuw van gedachten smelt al voor hij kan blijven liggen. Geen mens weet waar we zijn. De poorten naar nergens vermenigvuldigen zich en het heden is zo ver weg, zo ontzettend ver weg.

Zal ik voorlezen, vraag ik. En ik lees voor.

'Na een huwelijk van jaren staat hij aan het voeteneind van het bed en vertelt zijn vrouw dat zij hem nooit zal kennen, dat er bij alles wat hij zegt meer is wat hij niet zegt, achter ieder uitgesproken woord een ander woord schuilt en daarachter nog honderden. Al die ongesproken woorden, zegt hij, bevatten zijn ware zelf, verraden door het oppervlakkige zelf tegenover haar. 'Dus je begrijpt,' zegt hij en schopt zijn slippers uit, 'ik ben meer dan ik je liet geloven.' 'Natuurlijk, gekkie,' zegt zijn vrouw. 'Alleen al denken aan jou met al die zelven die zich terugtrekken in het niets vind ik ontzettend opwindend. Niets is zaliger voor mij dan dat je nauwelijks bestaat zoals je bent.'

- Mark Strand, Bijna onzichtbaar, Almost invisible, Van Oorschot, isbn 9789028241824, 104 p., € 17,50.

Vincent leest: 'Hindoo Holiday' van J.R. Ackerley

2011-10-16T17:56:00.006+02:00

Terwijl het boekenvak zich afgelopen week naar Frankfurt verplaatste voor de jaarlijkse Buchmesse, doolde ik in India rond. Heb je het in Nederland over 'propvolle' boekhandels, dan denk je al snel aan kwaliteitszaken als De Tribune in Maastricht. In Delhi heeft het woord 'propvol' voor mij een nieuwe dimensie gekregen. Stel je een Witte Boekenhal voor met alle boeken uit winkels als De Tribune of Athenaeum Boekhandel, maar dan op een oppervlakte drie keer zo klein, waar dan ook nog tien man personeel (een man rekent af, een man pakt in, een man maakt een bonnetje enzovoort) rondlopen plus klanten. Een krappe bedoening dus.

Zulke bergen boeken die overal en nergens opgestapeld liggen, weerhouden klanten blijkbaar er niet van de titels te vinden die ze zoeken, want qua verkoop leek het wel goed te gaan in de paar winkels waar ik was. Op Khan Market ('Fifth Avenue van Delhi') zitten drie boekwinkels, waarvan twee volgens het bovenstaande model en een geschoeid op westerse leest, Full Circle Bookstore. In Old Delhi zit ook een hele straat met winkeltjes van uitgevers, Nai Sarak. Gek genoeg zag je op straat, in de metro of in parken niemand lezen.

In een van die winkeltjes zag ik Hindoo Holiday - An Indian Journal van J.R. Ackerley uit 1932 liggen en op slag had ik spijt dat ik dit boek thuis niet uit de kast had getrokken voor in m'n koffer. E.M. Forsters A Passage to India, net zo briljant als Room with a View, had ik wel ingepakt en die schrijver had er juist voor gezorgd dat Ackerley naar India ging. Hoewel dan dubbel, toch maar gekocht. Daardoor weet ik weer dat boeken in India een vaste prijs hebben.

HH is een gefictionaliseerd verslag van Ackerleys verblijf van vijf maanden als persoonlijk secretaris bij de maharadja van Chhokrapur. 'He wanted some one to love him - His Highness, I mean; that was his real need, I think', met deze zin opent Ackerley. Je kunt uit het verhaal opmaken dat het enige wat Ackerley hoefde te doen in Chhockrapur was een beetje babbelen met de maharadja en af en toe een brief herschrijven aan de Political Agent, de vertegenwoordiger van het Britse Rijk in de provincie. En daarvoor kreeg hij vorstelijk betaald.

Hindoo Holiday gaat net als A Passage to India vaak over het belachelijke gedrag van Britten in India ten tijde van de Raj. Waar Nederlanders zich vaak de mores van het land willen eigen maken, blijven Britten uit de hogere klassen juist ten alle tijde Britten en veel schrijvers hebben dat gedrag zwaar op de hak genomen. Zo neemt in HH Mrs. Montgomery, ook een gast van de Maharaja Sahib, Ackerley na zijn eerste avond hem apart om hem de regels die in India gelden bij de sociale omgang uit te leggen:

While we rode, Mrs. Montgomery drew me back and said:
'You know you gave us all a bit of a shock here at the first kick-off. You didn't introduce yourself. That isn't done in India. You ought to have labelled yourself at once-we all have labels out here, so that we know where we are, so to speak; so you should have told us all about yourself at once-where you come from, your parents, school, 'varsity, profession, business, and so on. But you didn't. You just sat still and left us guessing, and that creates a bad impression. Luckily for you, we're different; we're jolly, unconventional sorts; but if you don't label yourself at once to the people round here, the Rajgarh ladies, for instance-especially the old ones-won't know you after the first five minutes.'

Net als de rest van Ackerley's oeuvre is dit ook weer een klassieker!

J.R. Ackerley, Hindoo Holiday, Penguin Classics.

Lucie leest: 'De stiefmoeder' van Renate Dorrestein

2011-08-29T13:53:00.005+02:00

Twee weken geleden hadden we voor Boekblad een rondetafelgesprek met vijf auteurs - verschijnt eind deze week in Boekblad Magazine - en een van de auteurs was Renate Dorrestein, die dit najaar met een nieuwe roman gaat komen: De Stiefmoeder. 'Mag ik een drukproef', vraag ik aan de marketingmedewerkster, 'als e-boek of als dat er nog niet is als pdf in de mail?'

Zo heeft Renate Dorrestein de eer het eerste boek geschreven te hebben dat ik met plezier op de e-reader lees. Gewoon omdat ik het graag onmiddellijk wil hebben, en wel nú. Niet pas in oktober. Lekker eerder dan ieder ander. Bij dergelijke gretigheid werkt een e-reader bij mij blijkbaar wel.

Het boek is spannend opgebouwd. Ik wil alleen maar verder en verder. Waar gáát dit over? Wat is er in godsnaam aan de hand? Iets groots? Iets kleins? 'Je bent dus echt hooked?' vroeg Renate nog. Ja, dat kan ik naar eer en geweten bevestigen.

Hoofdpersoon is een quiltmaakster, Claire Paagman, die een week naar Engeland gaat om een kunstprijs in ontvangst te nemen. Ze had er samen met haar met echtgenoot een romantisch uitje van zullen maken, met een verblijf in een vijfsterrenhotel aan de kust. Maar op het laatste moment besluit haar man thuis te blijven, en belandt Claire in haar eentje in een te kort hotelbed. Ze gaat niet naar de prijsuitreiking, checkt uit uit het hotel en zwerft wat door Engeland.

Stukje bij beetje wordt duidelijk dat de afwezigheid van haar man te maken heeft met zijn dochter, voor wie Claire al twaalf jaar zorgt. Er wordt veel gespeculeerd en gesuggereerd waarbij Claire er steeds meer als een occulte heks uit komt te zien. Als lezer heb je geen idee of er iets van waar is of helemaal niet. Je krijgt voortdurend aanwijzingen toegeworpen, maar je kunt niet inschatten wat de waarde ervan is. Ligt Dorresteins loyaliteit uiteindelijk bij de voluptueuze stiefmoeder of bij de anorektische stiefdochter? Het zou allebei kunnen. Ik ga uiteraard niet de clou verraden. Maar kan het aanbevelen. Spannend, verwarrend.

- Renate Dorrestein, De stiefmoeder, uitgeverij Podium, verschijnt 10 oktober
Aanbiedingscatalogus Podium

Vincent leest: '1000 years of Annoying the French' van Stephen Clarke

2011-07-25T18:56:00.009+02:00

Wel of niet, wel of niet. Ik stond met het vierenhalf centimeter dikke 1000 Years of Annoying the French in handen op Schiphol, achter de douane bij de AKO. Nu had ik al een e-reader en een dwarsligger in mijn uitpuilende koffer, maar dit boek leek me zo grappig... Door de titel weet je al dat dit boek doorspekt is met de sublieme Engelse humor. Terugleggen of op de terugreis het boek alsnog kopen leek me geen optie. Onder de arm dus maar.

Gek genoeg is dit boek volgens mij compleet overbodig, maar wat een briljant idee: de geschiedenis op dusdanige manier naar voren brengen dat de Britten altijd triomferen en de Fransen immer in het stof bijten. Er zitten echt prachtige staaltjes van 'geschiedenisherziening' tussen. Stephen Clarke merkte namelijk dat er van historische gebeurtenissen vaak twee versies zijn: die van de Fransen en die van anderen. 'The French see history through tricolour-tinted glasses and blame the Brits (and after 1800, the Americans) for pretty every misfortune that has ever befallen France.'

Tijd om de geschiedenis eens onder de loep te nemen, vond Clarke, en de rest van de wereld op de hoogte brengen van de daadwerkelijke feiten. 'I realize that any book that gives a balanced view of history is going to irritate French people a lot. So I'm really sorry, France, but the 1000 years of being annoyed by "les Anglo-Saxons" aren't over yet...'

En zo gaat het het hele boek door. Dit overigens wel met heel veel knipogen en zelfspot, neem deze voetnoot: 'Canute, as history books used to call hem, was King of England from 1016 to 1035. A Dane, he left his mark on his adopted country by inventing the typically English habit of sitting on a beach in a deckchair and not noticing when the tide comes in.'

Het boek doet me denken aan de stripserie Horrible Histories waarin de Engelse geschiedenis op eenzelfde manier vol spot verteld wordt. Geweldige deeltjes zijn Terrible Tudors, Measly Middle Ages en Villainous Victorians. Het goede is natuurlijk dat je er ook nog wat van opsteekt. Het mag dan allemaal wel komisch zijn, het klopt wel - zo ongeveer.

Zou het ook naar het Nederlands vertaald worden of zou je er een Nederlands-Duitse, Nederlands-Engelse of Nederlands-Belgische variant op kunnen maken? Moeilijk, lijkt me. Engels leent zich uitstekend voor dit soort boeken door de subtiliteit van de humor, iets wat het Nederlands vaak ontbeert - of de auteurs in elk geval. Couperus had de gave om boeken met een zeer subtiele en verfijnde humor te schrijven, maar als je dit niet hebt wordt zo'n werk al snel flauw of rancuneus.

1000 Years of Annoying the French, Stephen Clarke, Black Swan, 10,95 euro

Vincent leest: 'Een boek per dag' van Nina Sankovitch

2011-07-18T22:07:00.006+02:00

Een boek per dag, vroeg ik me af toen ik dit boek in de aanbiedingscatalogus zag staan, is dat hemel of hel? Het tweede wat ik dacht was: wel weer typisch Amerikaans. Wat hebben zij toch met die tijdsduur van 'een jaar boekenlezen' of 'een jaar seks' (een ander boek, vorig jaar verschenen, ergens) en er dan een boek over schrijven? Afgezien van dit gepruttel was ik vooral heel benieuwd: want hoe schrijf je een boek over de boeken die gelezen hebt? Op een commercieel interessante manier uiteraard.

Het fijne van zo'n aankondiging is natuurlijk, dat je gelijk gaat fantaseren welke boeken JIJ zou gaan lezen gedurende dat jaar. In elk geval Moby Dick en Don Quichotte, Rusland tegen Napoleon van Dominic Lieven, De hut van oom Tom, De eeuwige bron van Ayn Rand. Dikke boeken dus in mijn geval. Klassiekers ook.

De schrijfster van dit autobiografische boek had daar geen tijd voor, want ze wilde echt een boek per dag lezen. Ze deed dat tussen de bedrijven door met een druk gezin met vier zoontjes. Waarom deed ze het dan? Sankovitch verloor haar zus aan kanker en besloot drie jaar na dato een break in haar immer hectische bestaan te nemen om de dood van haar zus eens goed te verwerken. 'Mijn leesjaar zou mijn ontsnapping naar het leven zijn.' Want, zo citeert ze Cyril Connolly: 'Woorden zijn levend en literatuur vormt een uitweg, niet uit maar naar het leven.' Mooi gezegd.

Boekenlezen om weer vat op het leven en je levensgeluk te krijgen en om te leren dat je zus niet verdwenen is zolang zij aan haar denkt. Meestal is het juist het tegenovergestelde, dat je in de boeken vlucht om de werkelijkheid niet onder ogen te hoeven komen of dat moment uit te stellen. Sankovitch zegt juist: 'De levens in de boeken blazen me nieuw leven in en helpen me te leren hoe ik haar in leven moet houden. In mij.' Eindelijk een weerwoord tegen hen die zeggen dat je niet echt leeft als je met je neus in de boeken zit.

Sankovitch las dus 365 boeken in een jaar tijd. Uiteraard geen kloeke Moby Dicks en Don Quichottes, dat red je niet op een dag. En moet je ook niet willen redden denk ik. Er blijft genoeg moois over. Achter in het boek is haar leeslijst opgenomen. Ook een paar Nederlanders en Vlamingen las ze: Harry Mulisch' De aanslag, Baantjer: De Cock en de moord op termijn, Jeff Geeraerts De PG en Elsschots Kaas. Baantjer verrast me dan weer, ik verwachtte niet dat zo'n oer-Amsterdams boek in het Engels vertaald is. Zelf ga ik naar aanleiding van haar lijst iets van Nancy Mitford lezen: schijnt heel komisch te zijn.

Zou ik het zelf willen, een boek per dag? Ik denk ik het niet, het zou voor mij hel zijn, dat verplichte een-boek-per-dag-lezen. Elke dag lezen niet, maar elke dag een boek wel. Op vakantie red ik een boek per dag al vaak bijna, dan lig ik aan het zwembad en hoef niets anders te doen dan te lezen en m'n rug in te smeren na de lunch.

Wat ik juist fijn vind, is nog even mijmeren over het verhaal als je het uit hebt, het rustig laten bezinken. Het weer voor de geest halen en puzzelstukjes op hun plaats zien vallen: o, daarom ging die deur open. Met elke dag een boek heb je daar geen tijd voor en dat zou ik het nadeel vinden. Want als je nadenkt over het boek, settelt het zich beter in je geest.

Hoe vond ik Een boek per dag als boek? Commercieel geslaagd, zou ik zeggen. En een belangrijk boek voor het vak. Want stel je voor.... als dit boek net zo'n hit wordt als Haar naam was Sarah en 1 procent van de lezers besluit Sankovitch voorbeeld te volgen, dan zouden er 3,6 miljoen boeken gelezen worden in een jaar tijd door tienduizend - laten we realistisch zijn - vrouwen. Dat zou een opsteker voor de branche zijn!

Een boek per dag, Nina Sankovitch, Artemis, 18,95 euro

Lucie leest: '100 eenvoudige manieren om Alzheimer te voorkomen' van Jean Carper

2011-07-10T10:49:00.008+02:00

Vanwege een bezoek aan een glas-in-lood-winkel in Oud Zuid ga ik ook even naar binnen bij de buren, de antroposofische winkel Zaailing, die behalve een speelgoedwinkel, hobbywinkel, een Weleda-drogist ook een boekwinkel is. Ze hebben niet alleen Rudolf Steiner maar een behoorlijke collectie psychologie, esoterie en religie. Misschien ook romans, maar die zijn even niet zichtbaar want ze zijn aan het breken.

Ik koop er onder meer 100 eenvoudige manieren om Alzheimer te voorkomen van Jean Carper. Zij was medisch correspondent bij CNN en schreef jarenlang de populaire column ‘EatSmart’ in USA Weekend Magazine. Nu is ze daar werkzaam als redacteur. Carper heeft 23 boeken op haar naam staan, en haar werk werd vertaald in 15 talen. Toen Carper ontdekte dat ze drager was van het Alzheimer-gen, was ze vastbesloten om zichzelf tegen de ziekte te wapenen.

Het boek doet het blijkbaar goed, want: eerste druk januari 2011, tweede druk maart 2011. Alzheimer wordt voorspeld als volksziekte nummer 1 in 2050, want we worden met zijn allen steeds ouder. Mensen zijn ook banger voor Alzheimer dan voor iets anders.

Het is dan ook een heel leuk toegankelijk boek. Alle 100 remedies die Carper aanreikt krijgen allemaal een eigen hoofdstukje, allemaal lekker leesbaar en allemaal onderbouwd met onderzoek. Eten, leefwijzen, voedingssupplementen. Natuurlijk is van geen van de remedies bewézen dat die 100% helpt tegen alzheimer, maar van allemaal is wel statistisch aangetoond dat het de kans op Alzheimer vermindert. Je kunt ze nooit allemaal navolgen, maar als je er maar tien doet en volhoudt is het meer dan niets. Zie het als een lopend buffet, zegt ze, en neem er van af wat je kunt gebruiken. En het is heel fijn de hoofdstukken te lezen die je al doet, of waarvan je al maanden/jaren denkt dat je ze zou moeten doen.

Om er maar een paar te noemen: 1 glas alcohol per dag is goed (rode wijn is beter dan witte wijn), maar meer niet. Eet Indiase curry's. Dan gaat het om de gele curry's, om de kurkuma. Geen rood vlees, maar witvlees en nog beter is vis. Een relatie hebben is beter dan geen relatie hebben. Leef gedisciplineerd. Heb een goed vol sociaal leven. Doe steeds weer nieuwe dingen, leer wat nieuws, ervaar nieuwe dingen. Leer nieuwe dingen, blijf de cognitieve functies oefenen. Na tien goede voornemens moet je wel even stoppen, want dat is niet haalbaar, maar elke maand een paar hoofdstukken lezen houdt een mens bij de les.

Het gaat volgens de Volkskrant van gisteren dramatische slecht met de boekhandel, en de boeken, en ons lezen van boeken, maar ik weet het niet. Er zijn steeds weer voorbeelden aan te dragen van het tegendeel. Dit boek (om maar wat te noemen) heeft geen recensie gehad, het loopt desondanks goed en een winkel als Zaailing gaat uitbreiden.

Vincent leest: 'We think the world of you' van J.R. Ackerley

2011-07-04T23:10:00.008+02:00

'Of je koopt gewoon wat boeken van E.M. Forster, J.R. Ackerley of Evelyn Waugh; maakt niet uit welke, ze zijn allemaal geweldig en vaak zo komisch', gaf ik gisteren als laatste advies aan een vriend die vakantieboekentips wilde. Uiteraard is het geen toeval dat ik deze drie net noemde: ik had net de laatste pagina omgeslagen van We think the world of you van J.R. Ackerley, opnieuw een boek over zijn Duitse herder, waarvan net een heruitgave is verschenen. Eerder las ik al My dog Tulip, over de strapatsen van Queenie - zoals de hond in het echt heette.

Het is zo'n boek waar je heerlijk uit gaat zitten citeren aan je partner of willekeurige mensen in de trein die je verbaasd aan zitten te staren als je weer keihard in de lach schiet. We think the world of you vertelt hoe Evie, zoals de herdershond in dit boek heet, bij Ackerley terechtkwam.

De twintiger Johnny komt uit een arbeidersmilieu in Londen, heeft een gezin met drie kinderen, is een klein kruimeldiefje en is tevens bevriend met en de minnaar van intellectueel Frank. Een man van middelbare leeftijd, goede kantoorbaan en single. Johnny's vrouw is enorm jaloers op zijn relatie met Frank en doet er ook alles aan om die te verstoren. Frank aan de andere kant is juist weer verliefd op Johnnie en trekt ook aan hem.

Johnny koopt de rashond Evie, maar draait de gevangenis voor een jaar in, doordat hij het geld heeft gestolen om haar te kunnen betalen. Frank moet niets van de hond hebben, totdat hij bij Millie, Johnnie's moeder bij wie de hond logeert, erachter komt dat het beest niet uitgelaten wordt en - in zijn ogen - mishandeld. De hond voelt dat ze bij Frank hoort en reageert uitgelaten als ze hem ziet. Hij raakt aan haar gehecht en kan ook niet meer zonder haar.

Een strijd om de hond begint, en Johnny zit in een lastig parket. Zijn moeder en stiefvader zijn op hun manier ook gek op de hond, en hebben haar al tijden in hun veel te kleine huisje. Frank heeft alleen oog voor het belang van de hond en raakt het grotere overzicht over de situatie kwijt. De hond beheerst hem. En Johnny kan niet met goed fatsoen Evie bij zijn familie weghalen, dat zou een klap in hun gezicht zijn geweest.

Nu klinkt dit allemaal niet erg grappig, maar zoals Ackerley het beschreven heeft, is het dat wel. Zeker omdat er een grote twist in het gezichtspunt zit op driekwart van het verhaal. Eerst ben je namelijk geneigd Frank gelijk te geven: die hond moet daar weg. Weg bij de mensen die altijd en overal van iedereen zeggen: we think the world of you. Met een simpele uitleg van Johnny over zijn mening over de situatie kantelt het hele verhaal en is Frank een vervelende zeur, eigenlijk. Mooi gedaan.

Maar dan is het al te laat. Evie woont dan al bij Frank. Omdat Frank overdag niet thuis is, heeft hij zijn armlastige nicht gevraagd bij hem in zijn krappe tweekamerwoning te komen wonen, zodat zij Evie overdag kan uitlaten.

'Directly Margaret arrived, Evie laid down the law. The law was simple, and, in my judgement, reasonable; she was prepared, since it appeared to be my wish, to put up with my cousin and allow her in the flat - with one proviso: our room, hers and mine, whenever I was at home was strictly private. This suited me well, I value solitude and, suspecting that my cousin did not, had already apprehended that I might have to struggle to preserve what little remained to me.'

'She would not permit my cousin to set foot in my room. More, with a female instinct for female strategem, she would not permit any of those first moves - that thin edge of the wedge - which might lead to this result. She challenged my cousin's right to knock upon the door, even to approach it, even to call me through it. All these manoeuvres were instantly greeted with a volley of violet and hysterical barking. Her mind, indeed, when I was at home, was entirely occupied with this anxiety tot menace - as she appeared to regard it - to her marital rights.'

Zo'n hond dus. Ik zie de pijnlijke situatie al helemaal voor me. De arme ongetrouwde nicht, financieel afhankelijk van Ackerley, hopend op een plek als vrouw des huizes en een hond die dat niet toestaat. Het is allemaal zo tragisch dat het weer komisch wordt. In dit boek is Ackerley ook weer briljant sterk in dialogen en de accenten. Qua hondenopvoeding zal het allemaal niet zo goed zijn, Cesar Milan zou hier een goede hulp kunnen zijn, maar het is zo goed beschreven en leuk. Echte aanrader voor iedereen die (niet) van honden houdt.

We think the world of you, J.R. Ackerley, New York Review Books Classics, $ 11,59.

Lucie leest: 'Perfecte stilte' van Thomas Verbogt

2011-06-28T13:43:00.003+02:00

Ik moest echt bijkomen van Boekblad aan Zee. Het was geweldig, de sfeer, de lezingen, de catering, de muziek, de mensen, de ontmoetingen, het dansen... Maar daarna wel een dag onderduiken. Perfect boek daarvoor was Perfecte stilte van Thomas Verbogt. Carla de Jong van Nieuw Amsterdam drukte het me bij ons voorgesprekje voor BB aan Zee in handen.

Perfecte stilte handelt over het leven van een documentairemaker van midden vijftig, David, die prachtige documentaires maakt, maar die privé maar wat passieloos aan leeft. Hij heeft een vriendin met wie hij samenwoont, maar welbeschouwd leven zij helemaal langs elkaar heen. Er begint wat te schuiven wanneer hij bij een fototentoonstelling de moeder van zijn jeugdvriendinnetje Valerie tegen het lijf loopt. Dan blijkt dat er een dramatische gebeurtenis plaats heeft gevonden toen hij veertien was, en zij ook. Toen beroofde Valerie zich van het leven. Het spel dat zij altijd speelden, van het ene dak naar het andere springen, over de steeg heen tussen hun beider huizen in, eindigde afschuwelijk: Valerie liet zich in de steeg vallen. Dat is het einde Valerie.

Op een dag ziet David in een steeg een vrouw mishandeld worden door een groep mannen. Tevergeefs probeert hij iets voor haar te betekenen, en als gevolg daarvan belanden ze allebei in het ziekenhuis. Zijn vriendin wil weten waarom hij zo nodig die vrouw probeerde te redden. Het antwoord op die vraag ligt in de gebeurtenissen vóór Valeries zelfmoord. Langzaam valt alles op zijn plaats. Het is een roman over moed en keuzes maken en over de vraag hoe ver je kunt gaan in je leven. Wanneer de tijd rijp is voor een ommekeer.

Verbogt bouwt het verhaal heel precies en omzichtig op. Je zou zo'n boek nooit een 'spannend' boek noemen, maar dat is het wel zeker wel. Beklemmend. Adembenemend.

Raar: het wordt overal aangeprezen als zijn nieuwe boek, terwijl voorin het boek zelf staat dat het de tweede druk is en dat de eerste druk uit april 2001 stamt. Ik voelde me even een beetje bekocht. Staaltje oude wijn in nieuwe zakken? Of een typfoutje van een bureauredacteur?

Hannie leest: 'Op zee' van Toine Heijmans

2011-06-28T12:51:00.009+02:00

Ik kreeg het een paar dagen geleden in handen gedrukt door een uitgever ('Ik doe dit normaal nooit, ik heb het zelf niet eens uitgegeven, maar dit is echt een heel mooi boek') en ik pakte het vanochtend van het nachtkastje. Dat kun je soms doen, als zzp-er, 's ochtends iets van je nachtkastje pakken. 192 bladzijden later heb ik het uit: het leest als een trein en het is inderdaad echt een heel mooi boek.

Het verhaal is eenvoudig: na bijna drie maanden alleen de zeeën te hebben bevaren, pikt een vader zijn 7-jarig dochtertje op in Denemarken om samen 't laatste stukje van de reis af te leggen: van de haven van het Deense Thyboron naar het Friese Harlingen.

Ik heb zelf net een zeiltocht achter de rug - het Markermeer is weliswaar niet bepaald de Noordzee, maar toch, eng zat - het onderwerp sprak mij wel aan. Ik werd niet teleurgesteld. Het verhaal is niet Literair in de zin van hoofdletter L en veel lange bijzinnen. Maar het is goed geschreven. Het is toegankelijk. Het heeft een plot. Er zit, pun intended, vaart in.

Een aanrader dus - een perfect cadeau voor elk familielid of vriend die in is voor een mooi verhaal en/of van zeilen houdt en/of jonge kinderen heeft en bang is dat hen wat zal overkomen...

- Toine Heijmans, Op zee. Roman. Illustraties Jenna Arts. Uitgeverij L.J.Veen. isbn 978-90-204-2655-7. € 18,95

Enno leest Scruton en Achterhuis

2011-06-27T15:07:00.006+02:00

Indertijd maakte De erfenis van de utopie van filosoof Hans Achterhuis behoorlijk indruk. Mijn geest was al rijp gemaakt door Rorty en dan vooral diens Irony, Contingency, and Solidarity – nog niet eens zozeer door de ‘het leven heeft geen enkele zin’-grondtoon, maar veeleer doordat hij in één reuzenklap de complete metafysici en feitelijk praktisch de gehele filosofie van tafel veegde, op wat flinters ethiek en politieke filosofie na dan, voor zover die twee termen eigenlijk niet hetzelfde betekenen.

Dat Achterhuis het utopisch denken zou fileren kon je verwachten. Afkomstig uit een protestants en later alternatief linkserig milieu had hij al eerder laten merken weinig respect te hebben voor de heilige huisjes van de wereldverbeteraars. De conclusie die ik zelf uit het grote utopieboek trok, en kon trekken dankzij de enorme hoeveelheid overtuigende bronnen die Achterhuis daarin aandroeg, was dat de utopie, en in navolging daarvan iedere vorm van idealisme, het gevaar van tirannie in zich bergt. De idealist weet het immers beter dan de arme scepticus die liever afgaat op de saaie feiten. Vandaar dat er een bloedrood spoor door de wereldgeschiedenis loopt, achtergelaten door een grote verscheidenheid aan door het droombeeld van de heilstaat voortgedreven idealisten, van velerlei religieus bevlogenen tot politieke idealisten ter linker- zowel als rechterzijde (maar aan de linkerkant niet toevallig net even wat meer).

In zijn jongste boek The Uses of Pessimism. And the Dangers of False Hope (bij Nieuw Amsterdam keurig vertaald als Het nut van pessimisme en de gevaren van valse hoop), volgt de Britse filosoof Roger Scruton – waarschijnlijk onbewust; nergens noemt hij Achterhuis – grosso modo dezelfde gedachtengang, maar dan toegepast op onze eigen tijd.

Op heldere wijze analyseert hij een aantal drogredenen die verborgen gaan in ieder idealisme, en ontleedt hij de verdedigingsmechanismen waarvan de idealisten zich bedienen. Iemand die voorzichtig eens opmerkt dat de islam niet altijd even jofel omgaat met laten we zeggen vrouwenrechten uitmaken voor racist. Bijvoorbeeld. Ook al hoef je het niet altijd met hem eens te zijn, liever niet eigenlijk, het is toch prettig om zo af en toe eens de luiken in het hoofd open te zetten, en daar levert hij genoeg aanleiding voor.

Achterhuis zelf heeft van de utopie inmiddels zijn handelsmerk gemaakt. Zijn laatste exercitie op dat gebied is een verhandeling over de vrije markt als utopie. Het overgrote merendeel van de denkers die waarde hechten aan de vrije markt doen dat op grond van zorgvuldige overwegingen en met de kracht van argumenten, maar Achterhuis heeft een groep economen ontdekt, de Chicago Boys, die aan de hand van de Amerikaanse filosofe Ayn Rand een meer ideologische benadering vertoonden. Zij hadden invloed op de Amerikaanse regering van Ronald Reagan - u kent hem nog als de man die de Sowjet-tirannie verpletterde en miljoenen mensen hun vrijheid schonk - maar weer niet of veel minder op de toenmalige Britse premier Thatcher, die de voorgestelde maatregelen veel te ver vond gaan. Achterhuis focust daarom op het Chili van Pinochet, die ontvankelijker leek, maar moet tegelijkertijd melden dat zelfs daar van een waarlijk utopistisch experiment op economisch gebied geen sprake kon zijn.

Het boek overtuigt helaas een stuk minder dan eerdere beschouwingen. Het lijkt vooral voort te spruiten op een reflexmatige afkeer van de vrije markt, eerder dan van een objectieve afweging van de feiten – wat ook al blijkt uit het selectief omgaan met bronnen. Zo neemt Achterhuis mensen als Marcel van Dam en Evelien Tonkens serieus.

In zijn eerdere werk liet Achterhuis bij iedere vorm van idealisme, ongeacht richting of inhoud, het nefaste grondpatroon liet zien. Dat maakt een nader toespitsen op een enkele denkrichting, waarvan het utopische karakter wat mij betreft zelfs niet geheel en al vaststaat, in wezen overbodig. Dat hij er toch vele bladzijden over vol schrijft versterkt het vermoeden van een andere agenda, en dat Achterhuis hier geen filosofie bedrijft, maar ideologie. En dat mocht nou juist niet meer.

- Roger Scruton – Het nut van pessimisme en de gevaren van valse hoop – Nieuw Amsterdam
- Hans Achterhuis – De utopie van de vrije markt - Lemniscaat

Lucie leest: 'Zondagsgeld' van Philip Snijder

2011-06-23T11:49:00.005+02:00

Twee weken geleden stond op de cover van Volkskrant Magazine een interview met een man van al een eindje in de vijftig met een gitaar. Zijn naam was Philip Snijder en de kop bestond uit het citaat in de trant van: 'Ik wist niet dat ik wat te vertellen had.' Dat vind ik niet echt een uitnodigende kop. Natuurlijk had ik kunnen/moeten weten wie Philip Snijder was, maar ik wist het niet - en dat gold/geldt neem ik aan voor velen met mij. Maar dit terzijde. Toch ging ik het interview lezen. Pas na anderhalve kolom werd ik erdoor gegrepen. Dat is wel even confronterend voor mijn beroepsgroep: hoe níet-pakkende koppen & intro's je lezers laten afhaken.

Aanleiding voor het interview was dat Snijder een nieuw boek Retour Palermo heeft uitgebracht, dat in Palermo speelt. Maar vier jaar geleden debuteerde hij met dit Zondagsgeld, dat zich afspeelt op het Amsterdamse Bickerseiland van de jaren zeventig, een universum dat sinds de Amsterdamse stadssanering van toen geheel verdwenen is. Op die eilanden staan nu luxe appartementen voor hele andere stadsbewoners. Toen stonden er vervallen woninkjes, bewoond door Caballero-rokende en elkaar in vet plat-Amsterdams toesnauwende familieleden. Dat Bickerseiland van relatief kort geleden is net zo exotisch als Palermo. Beide boeken zijn heel erg goed. Dat is toch wel de strekking van het interview: Móet je lezen. Ondanks matige kop en intro van het interview overtuigde het.

De sfeer van de gemeenschap op het Bickerseiland zoals Snijders dat beschrijft doet denken aan tijden van veel langer geleden, Ciske de Rat ofzo, of Theo Thijssen. De mensen die in kleine huisjes boven op elkaar leven, het is allemaal familie wat de klok slaat, iedereen loopt ongevraagd bij elkaar binnen. De conversaties zijn van een grofheid en een platheid, net als bij Dimitri Verhulst en zijn dronken Vlaamse ooms in De helaasheid der dingen. En dan zo'n gevoelig intelligent kind, dat zich daartoe moet verhouden en liefst wegduikt.

Op een blog lees ik dat Snijder (1956) herinneringen aan zijn jeugd in een blog had opgeschreven. Een redacteur van het literaire tijdschrift De Tweede Ronde vroeg hem de blogstukjes te bewerken tot een verhaal. Zo herschreef hij acht episodes van zijn elfjarige ik tot dit Zondagsgeld, dat hij zelf omschreef als een 'gefictionaliseerde autobiografie'.

Mooi! Pareltje. Mag je lezen.

- Philip Snijder, Zondagsgeld, Amsterdam, uitgeverij Mouria, 157 p, isbn 9045849348.

Vincent leest: 'Wintervertellingen' van Karen Blixen

2011-06-21T21:53:00.009+02:00

Zou Karen Blixen tegenwoordig nog door iemand anders gelezen worden dan door mijn leesclubje? Vorig jaar zag ik twee films, die gebaseerd bleken te zijn op Blixens verhalen, waaronder het prachtige Babette's feast en in april was ik in Denemarken bij haar huis Rungstedlund, en bij haar graf dat daar op het terrein ligt. Het huis dat tegenwoordig het Karen Blixen Museum is, is mooi gelegen aan de Sont met achter het huis bos en weide. Het beeld dat je van Blixen krijgt is dat het een heel onafhankelijke vrouw met gevoel voor humor, klasse en stijl moet zijn geweest.

Afgelopen week lazen leesclubje en ik Wintervertellingen. Een verhalenbundel uit 1942 die in 1961 voor het eerst in Nederland gepubliceerd werd. Naast Een lied van Afrika (Out of Africa) schreef ze nog een roman, de rest van haar oeuvre bestaat vooral uit (lange) korte verhalen. Exemplaren van Wintervertellingen moesten we via boekwinkeltjespuntnl aanschaffen, want de bundels niet meer in druk. Te laat bedacht ik me dat we haar ook in het Engels hadden kunnen lezen, dat is namelijk de taal waarin ze schreef. Een groot aantal van haar boeken vertaalde ze vervolgens zelf naar het Deens.

Wintervertellingen bevat een soort verhalen en een stijl die je tegenwoordig niet meer tegenkomt. Bijna Scandinavische sprookjes zijn het, die een sterke verwevenheid met volksverhalen tonen. Het zijn meer vertellingen dan verhalen, zoals de titel ook al aangeeft, voortbordurend op een oude traditie. Niet voor niets blijkt haar bijnaam Sheherzade te zijn geweest.

In de verhalen gebruikt ze geregeld raamwerken en zijn de hoofdpersonen vaak compleet tegengesteld aan elkaar. De vertellingen zijn wat somber, hebben iets mysterieus maar hebben vooral een heel eigen stijl. Uit de paar pagina's van een van haar biografieën die ik heb gelezen blijkt dat in Wintervertellingen veel autobiografische zaken verwerkt zitten. Het meisje dat nergens bij hoorde, dat was zijzelf in haar jeugd. De verhalen gaan ook vaak tegen de conventies en de sociale codes in, alsof ze daar ook van genoot.

Niet alle verhalen hebben de tand des tijds doorstaan vind ik. Een aantal is prachtig, zoals 'Het verhaal van de scheepsjongen', 'De parels', 'Alkmene', 'Peter en Rosa', 'Smart-akker'. Daarin hoor de eeuwenoude Deense vertellingen in terug, en is direct duidelijk dat Hans Christian Andersen en zij in eenzelfde traditie geboren zijn. Andere verhalen zijn onduidelijker, soms met veel christelijke verwijzingen waarvan je niet weet wat ze ermee wil.

Toen Hemmingway de Nobelprijs voor de Literatuur kreeg, zei hij dat eigenlijk Karen Blixen hem had moeten krijgen. Zo groot was haar faam in die tijd. Toen ik wat verhalen gelezen had, vroeg ik me af of ze in de Perpetua-reeks zou worden opgenomen. Niet dus. Onterecht, want dat verdienen de verhalen wel. Zeker als de vertaling even 'opgefrist' wordt. Een lied is het enige boek dat nog geregeld bijgedrukt wordt in Nederland en in 2009 kwam nog een brievenboek uit over haar tijd in Afrika.

De verhalen over Afrika hebben overigens een heel andere sfeer en toon dan de vertellingen. Ze gaan meer over het dagelijks leven, al zitten ook daar de mythes en volksverhalen in verweven, maar zijn ook lichter van sfeer, minder drukkend. Misschien moest ik maar een lobby opzetten om Blixen opnieuw uitgegeven te krijgen in Nederland: een zorgvuldige selectie van haar meest toegankelijke verhalen in een herziene vertaling. Of al haar werk gebundeld. Ja, dat zou zeer de moeite waard zijn. Wie durft?

Lucie leest: 'Ik ben oké, jij bent een sukkel' van Berthold Gunster

2011-06-16T20:41:00.006+02:00

Berthold Gunster komt volgende week optreden bij Boekblad aan Zee en in dat kader lees ik nog een rondje 'omdenken'. Ik vind dit best een geestige titel, maar als je bij je oude moeder op de bank zit die weinig meer begrijpt en die vraagt: 'Wat is dat voor een boek dat jij aan het lezen bent? Wat een rare titel. Dat sukkel is ook niet aardig, Vind je het een mooi boek? Heb je er veel aan?' Dan sta je ineens enorm met de mond vol tanden. Die titel is een persiflage, Mutti, op de bestseller Ik bent o.k. jij bent o.k. van de psychiater Thomas Harris uit de jaren zeventig. Maar ja, dat las zij toen ook niet.

Het idee is dit: als jij de mensen alsmaar tegenspreekt, bij voorbaat al met goede raad op de proppen komt, en altijd vanuit jouw eigen denkkader, en niet open staat voor de andere manier van denken en doen en spreken en bewegen van de ander, dan straal je eigenlijk almaar uit dat je de ander in wezen een sukkel vindt. Het gaat over je inleven, empathie, je spiegelen. Als je net zo doet als de ander dan gaat hij je vertrouwen en krijg je sneller iets voor elkaar dan wanneer je altijd je eigen gewoonten voorop stelt.

Het spiegelen van de ander is niet bedoeld als trucje, maar als innerlijke houding. Het gaat er in essentie om dat je daadwerkelijk laat merken dat je geïnteresseerd bent in de ander; open staat voor de ander en dat niet alleen doet door het te zeggen, maar je daar ook daadwerkelijk naar gedráágt. Het zijn mooie gedachten. Nu maar eens oefenen en kijken of het werkt.

Lucie leest 'Tonio, Een requiemroman' van A.F.Th. van der Heijden

2011-06-15T21:15:00.006+02:00

Heb diverse recensies gelezen over Tonio, Een requiemroman, het nieuwe boek van A.F.Th. van der Heijden. Het is zoals bekend zijn relaas over zijn zoon die een jaar geleden met Pinksteren, 22 jaar oud, op de Amsterdamse Stadhouderskade bij het Leidseplein verongelukte. Het was vijf uur in de ochtend. Tonio fietste diep in de nacht van een feest in Oost naar zijn huis in West, van de Pijp naar de Baarsjes. Er was achteraf gezien geen andere reden te bedenken waarom hij richting Leidseplein fietste dan dat hij lekkere trek had. Daar werd hij aangereden door een rode Suzuki Swift. De bestuurder had niet gedronken. Na uren opereren moesten de artsen Tonio opgeven.

De recensies waren nogal indringend en het boek is daardoor regelmatig onderwerp van gesprek. Iedereen die ik spreek zegt trouwens: 'Nee ik ga het niet lezen. Dat kan ik niet aan.' Het zijn óuders die dat zeggen. Bij Selexyz Scheltema stond het boek in hoge stapels opgetuigd. Mij leek het wel hét boek voor de Pinksterdagen.

Ik ben geen Van der Heijden-fan zoals sommige anderen dat wel zijn. Ben één keer aan een boek van hem begonnen, maar ik vond dat toen te groot, te veel van het goede. Dat is wat hij doorgaans ook als kritiek krijgt: mag het een onsje minder? In de beperking toont zich immers de meester. Maar Van der Heijden maakt wat hij maakt. Nu is het weer een pil (632 pagina's) waar je u tegen zegt. Maar dit keer lees ik door. In een ruk, zoals dat heet.

Tonio begint met de agenten die aanbellen en de nog maar net wakkere ouders meenemen naar het ziekenhuis. En met de uren wachten terwijl Tonio wordt geopereerd, waarin de gruwelijke waarheid nog niet waar is. Het wachten op de afloop van de operatie wordt steeds onderbroken met terugblikken op zijn leven met vrouw en kind. Gaandeweg word je steeds dieper in de ontreddering van vader en moeder getrokken. Maar het boek lamenteert niet, het heeft een losse vorm, die je caleidoscopisch zou kunnen noemen. Er valt veel te beleven.

De momenten die Van der Heijden oproept zijn onvergetelijk. Hoe ze kozen tot de naam Tonio. Hoe ze Tonio als tweede naam Rotenstreich (de naam van Adri's vrouw Mirjam) zouden geven, wat niet lukte maar uiteindelijk op de grafsteen wel. Hij weeft ook prozaïsche elementen in zijn requiem, zoals het verhaal van de gigantische klimop in hun achtertuin die een paar weken na het overlijden van Tonio van de gevel dondert. Of de huldiging van het Nederlands elftal, die samenvalt met het moment waarop de ouders teruggaan naar de plek van het ongeluk, vlakbij het Leidseplein.

De openhartigheid van het requiem raakt je recht in je hart. Tonio beschrijft de rauwe werkelijkheid van een jaar rouw van twee ouders om het verlies hun kind in al zijn facetten. Het boek is mooi, het is goed, het is een belevenis. Het is wel weer véél, die 632 pagina's, maar ik begrijp dit keer heel goed dat het niet minder kon.

- A.F.Th. van der Heijden, Tonio. Een requiemroman, De Bezige Bij, € 23,50, isbn 9789023459545

Vincent leest: 'It's Not Really About the Hair' van Tabatha Coffey

2011-06-14T22:16:00.011+02:00

Vreemde ogen dwingen, een motto waarmee Tabatha Coffey momenteel haar faam verwerft. Deze van oorsprong Australische schittert in de realityserie Tabatha's Salon Takeover. Daarin helpt zij met harde hand kappers hun zaak weer op orde te krijgen. 'Gimme your keys, I'm taking over!' Dat orde brengen gebeurt met de nodige bleep-bleep-bleeps. Wat opvalt is dat ze kennis van zaken heeft, consequent is in haar adviezen, haar gezonde verstand gebruikt en bovenal eerlijk maar dan ook keihard eerlijk is.

Het is steengoede tv, deze serie. Door middel van verborgen camera's laat zij zien waar het misgaat. En de beelden die je te zien krijgt zijn soms onthutsend. In de trailer voor komende week zag ik dat een vrouw achterna gezeten wordt door een kapster die 20 dollar van haar wil omdat de vrouw twee uur heeft gewacht en daarna uit arre moede maar is vertrokken - en dan opeens op de hielen wordt gezeten door de kapster. Service from hell dus.

In de serie is ze een bitch, zegt iedereen de waarheid recht in z'n gezicht. En dat wordt lang niet altijd op prijs gesteld. Maar ze kan het maken, omdat ze goed is. Goed als kapper, geslaagd als zakenvrouw en goed in het analyseren van de ondernemingen. En ze heeft echt hart voor haar vak. Af en toe droom ik weleens weg en zie ik voor me hoe deze serie ook naar Nederland komt en dat dan boekhandels haar hulp kunnen inroepen.

Bij !tBooks is haar 'autobiografie' It's Not Really About the Hair verschenen. Ze legt daarin uit hoe ze geworden is tot wie ze is. Dochter van een retailechtpaar die chique stripclubs hadden en ze groeide op tussen transseksuelen die daar optraden. Al jong wist ze dat ze de beste wilde worden op haar vakgebied en heeft daar ook altijd naar gestreefd. Ze volgde onder meer clinics bij Vidal Sassoon, was de eerste westerling en vrouw in Noord-Vietnam die een haarshow gaf. 'That was the last time I neglected to read the entire travel book on the plane before landing somewhere.' Maar ze redde het.

It's Not Really About the Hair is een boek over jezelf trouw blijven, eerlijk zijn en de uitdaging aangaan. Een leuk voorbeeld daarvan is hoe ze de omschrijving 'bitch' op zichzelf van toepassing maakte. Achter haar rug om, in de bladen en op internet, werd ze namelijk al snel als te hard ervaren en dus bitchy genoemd. 'Why should a bunch of damned bloggers get to define me as a bitch? I decided to define myself. So I reclaimed the word "BITCH" as someone who is Brave, Intelligent, Tenacious, Creative, and Honest.'

Hoewel ze een interessant leven achter de rug heeft, laat ze hoogstens het puntje van haar tong zien. In het boek zegt ze ook gesteld te zijn op haar privacy. Het is daardoor een soortement van autobiografie annex zelfhulpboek dat niet beklijft. Gelukkig is er de serie nog!

Tabatha Coffey, It's Not Really About the Hair, !tBooks, 22,85 euro. Tabatha's Salon Takeover is elke maandagavond om 20.30 uur op RTL5.

Vincent leest: 'James Worthy' van James Worthy

2011-06-10T13:51:00.008+02:00

Ik zit een beetje in de maag met het boek van James Worthy moet ik eerlijk bekennen. Ik weet niet zo goed wat ik ervan moet vinden. Ik vond het namelijk geen goed boek, maar heb het wel uitgelezen. Diagonaal weliswaar maar toch. En dat verwart me.

Ik legde het niet weg en wilde blijkbaar toch weten wat er nu weer zou gebeuren. Wat zegt dat over het boek als je het oppervlakkig, seksgericht en weinig origineel vindt, maar wel uitleest? Dat de spanningsboog goed is? In oude interviews die ik aan het lezen ben zeggen uitgevers sellers vaak niet te origineel zijn, dan verkoopt een boek namelijk niet. Nou, die regel gaat hier wel bij op.

Een boekhandelaar die ik sprak wilde het boek het liefst in de oceaan smijten, zo slecht vond hij het. Een ander zei dat Ik, Jan Cremer hierbij vergeleken Literatuur was. Dat heb ik niet gelezen, maar ik merkte wel tijdens het lezen dat ik zocht naar boeken waar ik het mee kon vergelijken en tegen kon afzetten. Je moet een boek wel binnen z'n genre beoordelen. Ik kon niets bedenken, behalve Herman Brusselmans maar dat komt doordat hij deze schrijver zelf continu aanhaalt.

Door de hele mediacampagne van z'n uitgeverij was ik nieuwsgierig geworden naar de schrijver en het boek. Het was het Debuut van het Jaar als je alle superlatieven moest geloven. Parool - zeg ik uit m'n hoofd - had ook prachtige duistere foto's van de schrijver die enorm verlegen bleek en in interviews telkens zei dat hij nu een schrijver was - hij kon het zelf ook niet geloven, leek het.

Dat ik het wel uitlas maar niet goed vind, zit me dwars. Heb ik iets gemist in het boek? Is de oppervlakkigheid van het boek een stijlmiddel en komt Worthy de volgende keer met een enorm diepzinnig boek? Staat al die op de borstklopperij over beffen en neuken symbool voor iets? Las ik het uit in de hoop te snappen waarom het zo groots gelanceerd is? Omdat ik me genept voelde door de uitgeverij: zo'n grootse campagne en dan is dit het?

Want zo'n hype kan zich ook tegen je gaan keren. In NRC van gisteren staat op pagina 25 een recensie van de film Rabat. 'Dat is even schrikken bij de begintitels. Coproducenten van de Nederlandse roadmovie Rabat zijn dezelfde bedrijven - uitgeverij Lebowski Publishers en muzieklabel Top Notch - die onlangs met nogal onsmakelijk lawaai de debuterende schrijver James Worthy in de markt hebben gezet. De film zou toch niet net zo'n opgeklopte, hijgende hype blijken te zijn.' Ai.

Ik houd het er maar op dat ik gewoon niet tot de doelgroep behoor, dat jongeren tussen de 18 en 25 het wel geweldig vinden. Dat Worthy wel een verhaal kan vertellen en dat ik daarom doorlas. En dat die jongeren door dit boek meer gaan lezen. Dat hoop ik allemaal maar. Maar of ik de volgende campagne van Lebowski nog geloof?

- James Worthy, James Worthy, Lebowski

Vincent leest: 'Leven en werken van de Kabouter' van Rien Poortvliet en Wil Huygen

2011-06-01T22:49:00.009+02:00

Opeens zag ik 'm liggen en moest ik 'm meenemen, hoewel ik juist bezig ben alle boekenkasten op te ruimen: De Kabouter van Rien Poortvliet. Afgelopen maandag bij Boekhandel 't Stad leest in Antwerpen (een heel fijne winkel, ga kijken!). Niet zo'n mooie editie als we thuis hadden, maar toch. Een boek dat een grote indruk op mij heeft achtergelaten toen ik een jaar of vier, vijf was. Urenlang ben ik er zoet mee geweest. De illustraties herkende ik gelijk weer en ook nu kreeg ik weer een schok(je) bij het zien van de blote oerkabouter - daar had ik nog nooit over nagedacht weet ik nog. En bloot was in die tijd rond 1980, niet een alledaags fenomeen. Althans bij ons niet.

Leven en werken van de Kabouter is een nep-wetenschappelijk antropologisch naslagwerk over de kabouter en zijn dagelijks bestaan. Boordevol prachtige tekeningen. De geschiedenis, hun verspreidingsgebied, soorten kabouters, uiterlijke verschijningsvormen, omgangsvormen, klederdracht, ziekten, tijdberekening, taal, spelletjes, omgang met dieren, huisvlijt, huwelijk, noem maar op. Alles wat er in een kabouterleven kan gebeuren wordt zwaar geïllustreerd besproken.

Thuis hadden wij een in bruin leer gebonden editie die op een van de bovenste planken van een open inbouwkast stond. Logisch want het boek was te mooi voor kindervingertjes. Maar dat hield me niet tegen. Eindeloos vaak ben ik op de leuningen van de rieten stoel voor de kast gaan staan om al wankelend dat zware boek eruit te tillen. En dan op grond, op m'n buik liggend, urenlang de plaatjes bekijkend en op zondag, tijdens onze wekelijkse wandeling langs de elvenbankjes, mijn nieuw verworven kennis spuiend.

Want om die tekeningen ging het. Zo realistisch en fantasierijk, maar wel met grapjes die ook voor kinderen te begrijpen zijn. Het zijn geen stripfiguren, maar een echt volk met z'n gewoonten, rituelen, leven en dood. Van de tekst staat me weinig meer bij, als ik het nu lees zie je hoe knap het is geschreven, vol humor. Zoals de omschrijving van de duinkabouter. 'De duinkabouter is een fractie groter dan de boskabouter. Ook hij vermijdt menselijk contact. De kleding is soms merkwaardig vaal. Het vrouwtje is niet grijs maar khaki-kleurig.'

Het slothoofdstuk zie ik nu, is een moraliserend stuk over omgaan met de aarde en z'n rijkdommen. Dat de mens de Moeder Natuur kapotmaakt en de kabouters juist alles doen om het evenwicht te herstellen. Een jaren-zeventigtoontje, maar de strekking klopt natuurlijk.

Vraag is, wat ga ik nu met het boek doen? Geef ik dit boek waar ik zoveel fijne uren mee beleefd heb cadeau aan mijn neefjes en nichtje of zet ik het - net te hoog - in de kast, in de hoop dat zij net zoveel moeite doen om het te pakken te krijgen als ik?

Leven en werken van de Kabouter van Rien Poortvliet en Wil Huygen, Van Holkema en Warendorf, 24,99 euro

Lucie leest: 'De Verzopen katten en de Hollander' door Detlev van Heest

2011-06-01T20:48:00.012+02:00

We stopten met dit blog ruim een jaar geleden toen we plotsklaps naar Capelle verhuisden. Maar nu zijn we weer terug in Amsterdam. Vandaag ter redactie besloten we: we gaan weer door met BOEKBLAD Leest. Dat was leuk! We doen het op het bestaande blog. dat is het makkelijkst van alles. En íedereen ter redactie doet mee. Robertine leest al weken alleen maar in de vuistdikke biografie van Vasalis en heeft hem nog lang niet uit. 'Dan schrijf je elke week maar een stukje over Vasalis, desnoods een jaar lang!' besluiten wij voor haar.

Ik was elf dagen in Griekenland en las traditiegetrouw weer tien boeken. Het eerste was 'De verzopen katten en de Hollander' van Detlev van Heest. Heel mooi. Schrijver woont in buitenwijk van Tokio en beschrijft zijn omgang met zijn buren. Verhaal 1 over mevrouw Suzuki omvat 110 prachtige pagina's over zijn bezoekjes aan de hoogbejaarde buurvrouw, die uiteindelijk dementeert en met een hersenbloeding in het ziekenhuis terecht komt. Je hebt geen idee hoeveel tijd er tussen de ene en de volgende ontmoeting zit. Het verhaal is tijdloos eeuwig en tegelijk slechts een zucht.

Verhaal 2 gaat over zijn kapper, Booreiland geheten, die leverkanker krijgt. Ook hier bestaat het verhaal uit een aaneenschakeling van korte impressies van ontmoetingen met de persoon en de familieleden. Zijn interesse voor de mensen om hem heen is ontroerend. Het zijn hele alledaagse ontmoetingen, niets 'dieps' en juist daarom zo raak. Het is exotisch en ook weer zo gewoon. Voor mij als fervent blogger is het net alsof Van Heest jarenlang een blog heeft bijgehouden over zijn buren en daar verhaallijnen voor alle hoofdpersonen bijgehouden heeft en die allemaal apart heeft genomen en tot verhaal verheven. Ik ben erg onder de indruk.

Volgens uitgever Van Oorschot past Detlev van Heest in de autobiografische traditie van J.J. Voskuil, Frida Vogels en Minke Douwes. Ik ben niet echt een fan van de eerste en de laatste, maar wel van Van Heest. Dit is meer gecomponeerd dan die eindeloze opeenvolging van dagelijkse jeuzelarijen.

Een Trouw-lezer die ik enthousiast over het boek vertel weet te vertellen dat Detlev van Heest momenteel stukken in Trouw schrijft, over ontmoetingen met zijn Japanse kennissen nú, na de aardbeving, de tsunami en de kernramp.

- Detlev van Heest, De verzopen katten en de Hollander, Van Oorschot, 2010

Vincent leest: 'De weldoener' van P.F. Thomese

2010-12-12T22:40:00.011+01:00

Godsamme, wat een gevecht is dit boek geweest. Op leven en dood, op lezen en in een hoek smijten. Intussen stond in haar hoekje van de kast Hillary Mantell verleidelijk naar me te knipogen. Zal ik haar snel tussendoor lezen? vroeg ik me dagelijks af. Alles beter dan dit. De weldoener verhaalt over drie dagen waarin getrouwde componist Sierk Wolffensberger 'verliefd' wordt op een meisje, net puber af, als hij haar redt na haar zelfmoordpoging. Haar redden is het enige dat echt gelukt is in zijn leven.

We hadden dezelfde ervaring bij de leesclub, althans degenen die het boek uithadden, waarvoor we De weldoener lazen: de eerste, pak 'm beet, zeventig pagina's zijn moeilijk door te komen. Dat deel, als de hoofdpersoon Wolffensberger aan het woord is, is enorm bombastisch geschreven. Sierk zelf is een enorm omhoog gevallen ego die feitelijk niets gepresteerd heeft in zijn leven. Vervolgens wisselt het perspectief naar onder anderen naar de moeder van het meisje door wie hij geobsedeerd raakt en komt er vaart in het verhaal, hoewel er nauwelijks iets gebeurt. Het gekke is, als het vertelperspectief daarna terug verandert naar Sierk, hij wel goed te harden is.

Waarom dit bombastische stuk met vele verwijzingen naar muziekstukken die ik 's nachts op m'n mobieltje ben gaan luisteren om maar onder de bekoring van het boek te kunnen geraken? Ik wilde het echt, miste ik iets? En waarom dat H**** als het overduidelijk over Haarlem gaat? Het was een punt van ergernis bij de bijeenkomst. Ik heb het boek uiteindelijk vrij diagonaal gelezen, zonder het idee te hebben iets te missen. Het lukte me niet om er begeesterd van te raken. Het zal allemaal wel, was mijn gevoel eerder.

Het is geen Lolita-roman, wat ik verwachtte op basis van de recensies, en wat mijn weerstand tegen het boek aanvankelijk aanwakkerde. Geen geile-bokken-praat maar juist hoogdravende, onnavolgbare zinnen en filosofieën. Omdat we ons afvroegen wat er nou precies in die positieve recensies heeft gestaan, hebben we die van Parool en VN erbij gepakt op internet. Positief tot lyrisch zijn ze, maar ook die gingen aan ons voorbij. Misschien omdat we Louis Ferron niet gelezen hebben?

Met De weldoener is een vakman aan het werk, dat is overduidelijk. Er zitten ook prachtige zinnen in deze roman: 'Wat hem rest, is de tombola van de verloren tijd, die laatste attractie der verliezers, waar enkel troostprijzen te vergeven zijn.' Maar waar het boek over gaat, de moraal, het verhaal, ik ben er niet uit of achter. Ik ben achtergebleven met een dubbel gevoel: ik zie dat het literatuur is, maar het boek zelf begrijpen doe ik niet. En dat is jammer.

P.F. Thomese, De weldoener, Contact

Vincent leest: 'De kunst van het koken' van Julia Child c.s.

2010-12-10T14:16:00.005+01:00

Ik kan niet koken. En dat is geen valse bescheidenheid. Er gebeurt zoveel in de wereld dat ik weinig geduld kan opbrengen om tien minuten lang voor het fornuis te blijven staan om in een saus te roeren of op te letten dat de aardappels niet aanbranden. Er is altijd de iPad, iPhone, internet, boek waar ik net mee bezig ben of die mij tot zich roepen als ik moet koken.

Vorig jaar in het vliegtuig ergens heen zag ik de film Julie & Julia. Ik had er al over gehoord omdat het gebaseerd was op een blog van een New Yorkse die zich sindsdien heeft ontwikkeld tot prominent culinair recensent. De film deed me niets, het snerpende stemgeluid en het overgeacteerde werk van Meryl S deed me stante pede de koptelefoon af zetten omdat het anders too much was. Maar op het eind zie je een stukje van de echte Julia Child. En dat was wél leuk.

Sindsdien kook ik in de keuken met m'n iPad op het kookboekrekje terwijl ik naar een filmpje van Julia Child kijk. Zwartwit, vaak een minuut of zes, maar ontzettend grappig én leerzaam. Haar karakteriserende stemgeluid, haar ontspannenheid en de onbedoelde grapjes, haar plezier in koken. Zo weet ik nu wat voor soorten kreeften er zijn en welke je nodig hebt voor hoeveel personen. En dat je ze met hun kopje naar beneden in de pan met kokend water moet doen opdat ze direct dood zijn, maar dat je voor de zekerheid toch een zware strijkbout op de deksel moet zetten. Just in case, denk ik.

En door die filmpjes ga je denken dat je ook kunt koken. En je wilt het. Het lijkt zo eenvoudig bij Child. Dus ik ben sinds twee weken de trotse eigenaar van De kunst van het koken van Julia Child cum suis van Kosmos, bijna duizend pagina's met alle hoogtepunten uit de klassieke Franse keuken, alle technieken en bereidingswijzen. Gekocht bij de Kookboekhandel. Ik vroeg nog aan Jonah F. of dit wel voor mij geschikt was, maar zij trok gelijk haar eigen stukgekookte editie tevoorschijn: ja! absoluut! Alles wordt erin uitgelegd, vertelde ze enthousiast.

45 euro lichter maar een hoofd vol dromen van geslaagde diners en soirees rijker zit ik nu 's avonds in het boek te lezen. Inderdaad: alles wordt uitgelegd. Al lezend zie ik voor me hoe het eruit komt te zien en hoe ik met een grap en een kwinkslag zonder stress al die gerechten produceer. Het boek is z'n geld meer dan waard. Maar dan zie ik een stukje van tv-programma MasterChef en slaat de twijfel toe: koken is niet leuk. Het is werk!

In gesprekken met reisboekhandels hoorde ik wel van de leunstoelreizigers. Mensen die een reisgids kopen en er dan in gaan zitten lezen en dromen, zonder er zelf heen te gaan. Niks voor mij, ik sla de gids vaak pas open in het vliegtuig op weg naar de plaats van bestemming. Maar misschien ben ik dan wel een leunstoelkok. De Dikke Van Dam voert me immers ook altijd mee. Nooit kan ik daar eens alleen iets in opzoeken wat ik direct moet weten - altijd zie je weer iets nieuws interessants waardoor je verder leest en de melk overkookt. Een leunstoelkok dus wellicht. Vanavond gaan we het weten. Ik ga koken. Uit Julia Child. Een recept waar een filmpje van is, wel zo handig.

Julia Child, Simone Beck, Louisette Bertholle, De kunst van het koken, Kosmos, 45 euro.

Vincent leest: 'Dit feest heeft lang genoeg geduurd' van Rupert Thomson

2010-11-25T18:06:00.006+01:00

Hoe luidt het spreekwoord ook al weer? Een gelukkige jeugd levert geen literatuur op? Dit jaar heb ik drie prachtboeken gelezen over de jeugd van een auteur. Sprakeloos van Tom Lanoye - hij had echt de Libris Literatuur Prijs moeten winnen -, Wij drieën van Julia Blackburn en dit boek: Dit feest heeft lang genoeg geduurd van Rupert Thomson.

Drie boeken, drie totaal verschillende stijlen om je jeugd te beschrijven. Waar Lanoye met veel bombarie en toeters vertelt en Blackburn wat meer afstand houdt, heeft Thomson weer een heel delicate stijl. Eigenlijk is elke zin mooi bij hem, elke zin raakt je. Zijn moeder overlijdt als hij 8 is. Zijn vader twintig jaar later. In het boek gaat hij op zoek naar hen, en dan vooral zijn moeder, en naar de reden van de breuk tussen hem en zijn jongere broer. Het is een prachtig verhaal over families en familiebanden.

Bij de opening van Selexyz Dekker in Arnhem liep ik iemand van de uitgeverij tegen het lijf tegen wie ik enthousiast vertelde dat ik Thomsons boek bij het uitkomen direct had aangeschaft. 'O, was jij dat?' grapte hij. Raar maar waar: Thomson is geen verkoopsucces in Nederland en België. Volkomen onterecht.

Zijn andere boeken zijn ook erg de moeite waard. Ergens begin 2009 las ik Death of a Murderer. Ik kende Thomson niet, maar het omslag intrigeerde. Death... vervlecht het verhaal van de Britse moordenares Myrna Hindley en dat van politieagent Billy Parker die na haar dood 12 uur bij haar lijk de wacht moet houden. In een soort van halfslaap schiet zijn leven aan hem voorbij, op een prachtige manier verwoord door Thomson.

Daarna volgde Five Gates of Hell, een ouder werk dat duister en zwaar is, maar desalniettemin meeslepend, vernieuwend en inspirerend. En in de kast staat nu een groot deel van de rest van zijn oeuvre klaar, al dan niet tweedehands aangeschaft, want in de jaren negentig werd Thomson in Nederland uitgegeven door De Bezige Bij.

Onder mijn Facebook-vrienden lijkt Dit feest... een instant hit te worden. Na een enthousiaste post hebben drie aangegeven het te zullen gaan aanschaffen. Nu de rest van Nederland en Vlaanderen nog....

Dit feest heeft lang genoeg geduurd, Rupert Thomson, Meulenhoff

Mark leest: Een kaart van groot belang

2010-08-25T15:46:00.003+02:00

Door het uiteenvallen van Terra Amata zijn de doden weer opgestaan. Onder hen bevindt zich de eivormige dwergkoning Boebaloe, die van zijn volk te horen krijgt: ‘...deze nieuwe configuratie verrukt onze logici.’ Als Boebaloe vraagt: ‘Hebben wij dan logici?’, luidt het antwoord: ‘Ja, sire. Moderne wiskunde en vage logica zijn de moedermelk van Poepoeloe.’

Dit stukje dialoog, om u een idee te geven hoe intens wacky, onnozel en bij vlagen hallucinogeen de Donjon-serie is.

Donjon is het geesteskind van twee gevierde Franse striptekenaars. Joan Sfar geniet ook enige bekendheid onder literatuurlezers; zijn De kat van de rabbijn verscheen bij Atlas. Lewis Trondheim is meer een naam voor de striplezers; bij Silvester verschijnt zijn serie De ongelofelijke avonturen van Kobijn, terwijl de Antwerpse stripwinkel Bries ooit nog Mister O publiceerde, Trondheims gewéldige, woordloze gagserie.

Donjon is een humoristische fantasyserie die draait rond de toren uit de titel: een spookachtig geval, dat avonturiers aantrekt om de monsters in de gewelven te bestrijden. Trondheim en Sfar hebben goed gekeken naar de Amerikaanse superheldenreeksen, die opgesplitst zijn in meerdere subreeksen, zodat verschillende tekenaars en scenaristen allemaal hun eigen ding kunnen doen met het hoofdpersonage of het basisidee. Zij namen dit “concept” over en waren daarmee, naar Franse normen, revolutionair bezig. De subreeksen van Donjon zijn o.m. Donjon Ochtendgloren (over het ontstaan van de donjon), Donjon Avondschemer (over het einde, maar dat had u al gesnapt) en Donjon Monsters.

Voor het pasverschenen Donjon Monsters 3: Een kaart van groot belang riepen Sfar en Trondheim de hulp is van Andreas, een striptekenaar met cultstatus.

Dit is het uitgelezen moment om een zin te beginnen met: ‘Andreas is bekend van...’, maar Andreas is helemaal nergens bekend van. Nochtans wordt hij beschouwd als een genie op het vlak van decoupage – de verdeling van de plaatjes over de pagina – en zijn de scenario’s van zijn reeksen (Arq en Capricornus, bij respectievelijk Sherpa en Le Lombard) bijzonder uitdagend en complex.

Anyway, in Een kaart van groot belang valt de wereld van Terra Amata uit elkaar in losse eilandjes, draaiend rond een kern van lava. Strijdkonijn Marvin de Rode moet de kaart van de hertekende wereld te pakken krijgen. Hij wordt bijgestaan door een volk van zeer geëmancipeerde katten en tegengewerkt door o.a. hagedismonniken en de complicaties van zijn rommelige liefdesleven. Zoals elk Donjon-album is dit weer vindingrijk en hilarisch – en on-be-grij-pe-lijk voor wie hiermee zijn Donjon-doop beleeft. Dit is een reeks waar je je in moet stórten; pas na enkele albums heb je een beetje door hoe het werkt.

Het helpt niet echt dat de Nederlandstalige Donjon-albums peperduur zijn: het nieuwe album torst een prijskaartje van 16,95 euro. Voor 46 bladzijden! Zeker, De kat van de rabbijn kost evenveel, maar dat is een veel filosofischer, highbrow strip, terwijl Donjon eerder alternatief entertainment is. Kon je Donjon bijvoorbeeld in goedkope, manga-achtige pocketjes kopen, deze verslavende serie was al lang een hit geweest.

Andreas, Trondheim en Sfar, Donjon Monsters 3: Een kaart van groot belang. Uitgeverij L, 46 blz, € 16,95.

Enno leest: Isaiah Berlin - Twee opvattingen van vrijheid

2010-07-13T16:13:00.001+02:00

Van het ooit zo machtige paleis dat onderdak bood aan de talloze verschillende vormen van wijsbegeerte is na eeuwen nadenken niet meer over dan een bouwvallig schuurtje, waarin de politieke filosofie tegen het gure weer schuilt. Het bastaardkind van de ethiek, inmiddels ook al lang en breed dood en begraven, want de vraag is allang niet meer hoe wij moeten leven; het enige waar we iets zinnigs over kunnen zeggen is onze verhouding tot andere mensen, met andere woorden: over hoe we de maatschappij optimaal kunnen inrichten, wat in de praktijk neerkomt op de vraag naar waar onze individuele vrijheid eindigt en het collectief, in de vorm van staat of overheid, begint.

De Engelse denker van Lets-Joodse afkomst Isaiah Berlin (1909-1997) heeft daarover behartenswaardige dingen gezegd en geschreven. In het onlangs in het Nederlands verschenen Twee opvattingen van vrijheid uit 1958 onderscheidt hij, de titel suggereert het al, twee verschillende vormen van vrijheid, die hij respectievelijk positief en negatief noemt. Positieve vrijheid is de manier waarop iemand zijn eigen leven vorm kan geven. Negatieve vrijheid is de mate waarin iemand met rust gelaten wordt, in een domein waar niemand, ook de overheid, geen invloed op zijn handelen heeft.

Positieve vrijheid is uitermate problematisch, al was het alleen maar omdat meer en meer duidelijk wordt dat van een vrije wil geen sprake is. Hormonen en reflexen regeren ons, dat we zelf bewust keuzes zouden maken is een illusie die het brein ons voortovert. In de tijd dat Berlin deze toespraak schreef was de wetenschap nog niet zover, dat verklaart waarom hij uitgaat van twee keuzen die de mens heeft om positieve vrijheid te bemachtigen.

Allereerst is daar de ascese: wie geen behoeften heeft is vrij – waarbij je dan de kanttekening kunt plaatsen dat een dergelijke vrijheid de bevrijde weinig te bieden heeft, de ultieme bevrijding zou consequent doorgedacht uiteindelijk de dood zijn. Berlin onderscheidt een tweede vorm, die waarin iemand alles op alles zet om zijn potentieel te ontwikkelen, en signaleert daar tegelijk het gevaar van de betweter die andermans vrijheid weer wil inperken. Vrijheid, positieve vrijheid, leidt in dat geval paradoxaal juist weer tot een toename van de onvrijheid.

Bij het beschouwen van de politieke praktijk is vooral de negatieve vrijheid een nuttige staf om de diverse stromingen de maat mee te nemen. Beter in ieder geval dan door middel van de achterhaalde tegenstelling tussen links en rechts, twee inmiddels achterhaalde begrippen, kunnen we hen indelen naar de mate waarin zij het individu negatieve vrijheid gunnen. Dan zien we opnieuw een breed spectrum, waarbij met name de van oudsher linkse partijen die negatieve vrijheid zoveel mogelijk willen beperken, ten faveure van een collectief dat beter weet wat goed voor hem is dan de burger zelf, alles gerechtvaardigd vanuit de gedachte dat er een hoger goed mee is gediend. Dat geldt mutatis mutandis ook voor de partijen die hun inspiratie uit het geloof halen. Ook zij bepalen vanuit een mensoverstijgende levensvisie liefst hoe de burger moet leven, wat hij wel en vooral wat hij niet mag. In zijn uiterste vorm leidt dit tot één of andere vorm van dictatuur, in een gematigde democratie als de onze hooguit tot kostbare en destructieve maatregelen als die we in het circus rond de CO2-uitstoot zien: voor het hogere doel mag de vrijheid van de burger worden ingeperkt. Wat dat doel is doet dan niet terzake, was het eerst de strijd tegen de zure regen en werd daarna het gat in de ozonlaag aangepakt, nu gaat het om de vermeende invloed van de mens op het klimaat en als straks de nieuwe ijstijd is begonnen verzinnen deze partijen wel weer een nieuw instrument om de staatsmacht zo groot mogelijk te maken. Zie ook het geharrewar rond gentechnologie en stamceltherapie.

Daar tegenover staan partijen die juist vanuit de andere kant denken, vanuit de burger zelf, zonder de illusie dat het aardse paradijs ooit werkelijkheid zou kunnen worden of zelfs maar de gedachte dat we baanbrekende verbeteringen aan de samenleving zouden kunnen opleggen. Hier is de ultieme consequentie de totale anarchie, waarin het recht van de sterkste de enige wet is. Aan deze kant van het politieke spectrum is zelfs de gedachte van een nachtwakerstaat, die alleen voor het hoogst noodzakelijke zorgt, al ruim een eeuw verlaten, om plaats te maken voor een doorgaand en dynamisch debat over waar precies de grens zou moeten liggen, een discussie die al sinds John Stuart Mill onafgebroken wordt gevoerd. Vaste antwoorden op die vraag bestaan niet, Berlin geeft die dan ook niet, het belang van dit boek is vooral dat het aanzet en aan blijft zetten tot nadenken – dat is het enige wat overblijft.

Van belang is daarbij het inzicht dat ‘de waarheid’ niet bestaat, en dat daar dus ook geen beroep op mag worden gedaan. Dat maakt van Berlin geen relativist, integendeel: hij wijst op de praktijk van alledag, waar we zien dat alle mensen zo ongeveer eenzelfde waardensysteem aanhangen. Omdat voor hem de mens altijd het uitgangspunt is, moeten die waarden dan ook bepalend zijn. Wat anderen problematiseren lost Berlin met een pragmatische en zeer voor de hand liggende ingreep op, wat niet wegneemt dat we over de details nog een eeuwigheid door kunnen discussieren. Dat is niet erg, de samenleving is dynamisch, maar onderstreept wel het enorme belang van een vrij en open debat.

De uitstekende Nederlandse vertaling van Tine Ausma werd – zeer fraai - uitgegeven in een betaalbare volkseditie, in de reeks Boom Kleine Klassieken, en voorzien van een omkaderend nawoord van Hans Blokland.

Isaiah Berlin – Twee opvattingen van vrijheid – Boom

Enno leest: Blauwe Maandagen

2010-07-04T12:25:00.004+02:00

Nee, niet de debuutroman van Arnon Grunberg, maar het nieuwe boektijdschrift dat aan de schrijver is gewijd. Volkomen monomaan, maar je hoeft niet helemaal in Grunberg te zijn om van deze prachtuitgave te genieten. Uitgever Eddy Esman is een bibliofiel van de vrolijke soort, die diepgang waar nuttig echter niet schuwt, zoals het doorwrocht stuk van literatuurbeschouwer Ton Anbeek over de receptie van Tirza laat zien, maar ook oog heeft voor het detail en een grap op zijn tijd kan waarderen, dingen als een heuse namaakhoroscoop door ‘Olga Stern’ (sic!). Er staan zelfs recepten in, dagboekfragmenten van Grunbergs moeder, teveel om op te noemen zonder saai te worden, en dan is het ook nog buitengewoon fraai vormgegeven allemaal. Een publicatie waar kortom geen oprechte boekenliefhebber buiten kan. De oplage is beperkt, dus hollen, al was het alleen maar vanwege de unieke kiekjes uit het familiealbum of de bouwplaat van des schrijvers sarcofaag. Bestellen kan bij uitgeverij-ekstreem.nl.

Lucie leest: 'En weg is hij' van Pia Juul

2010-05-30T12:43:00.007+02:00

Van de redactie heb ik En weg is hij van Pia Juul meegenomen. Af en toe stuurt Podium een recensie-exemplaar en bijna altijd is het raak. Vraag me altijd af of dat toeval of beleid is. En of dit boek uitgegeven is in het kader van de Maand van het Spannende Boek dat als thema 'Mørd en Dødslag' heeft - rond Scandinavische thrillers. Het is veel literairder dan de doorsnee Scandinavische thriller, voor zover mij bekend. Mooi. Geestig. Geheimzinnig. Beklemmend. Zonder clou, zonder verlichting, al shet boek uit is. Dan weet je het nog niet. Tweede keer gelezen, met zelfde effect. Blijkbaar is het de bedoeling, dat niet weten.

Hoofdpersoon van En weg is hij is een schrijfster. Op een ochtend wordt haar man doodgeschoten. De roman beschrijft de avond vóór en de weken ná de moord. Er komen allemaal personages langs: de moeder die ze nooit meer spreekt, de dochter die ze al tien jaar nietgezien heeft en ontzettend mist, de ex-echtgenoot die komt opdagen, de buurman met wie ze zoent, een zwanger meisje dat een nichtje van haar overleden man zegt te zijn bij wie hij een kamer gehuurd blijkt te hebben, een bozige buurvrouw met een bozige puberzoon, een vrouw-alleen in een huis aan een meer die haar man vaak op bezoek heeft gehad... De hoofpersoobn registreert alles, maar zit niet echt op een antwoord op de vragen te wachten. Als lezer wil je het natuurlijk wel weten, maar je komt er niet achter.

Pia Juul (1962) schrijft proza, poezie, hoorspelen en toneel. Met dit boek won ze de Danske Banks Litteraturpris 2009. Aanstaande dinsdag treedt ze op in de Melkweg bij The Power of Plots, de openingsavond van de Maand van het Spannende Boek.

- Pia Juul, En weg is hij, Uitgeverij Podium, 1010, 190 blz., isbn 9789057595035

Lucie leest: 'Ego's en andere ongemakken' door Roos Vonk

2010-05-17T14:17:00.005+02:00

Waarom ken ik haar niet? dacht ik toen ik in boekhandel Van Pampus een blik op en in het boek Ego’s en andere ongemakken van Roos Vonk geworpen had. Leuke vrouw, scherpe stukjes, heerlijk smooth geschreven. Dat wilde ik wel hebben. Ik vroeg het voor mijn verjaardag en kreeg het. Erg leuk. Het antwoord op de vraag waarom ik haar niet kende was tamelijk eenvoudig gegeven: omdat ik geen abonnement heb op Psychologie Magazine en Intermediair waar zij haar columns in schrijft.

Ego’s van anderen zijn vaak gemakkelijk te herkennen, maar van jezelf: dat gaat helaas vaak wat moeizamer, zegt Roos Vonk. In deze bundel columns brengt zij de menselijke dwalingen bijzonder aanstekelijk onder de aandacht, zoals de illusie dat nadenken over jezelf leidt tot meer zelfkennis, waarom machtige mannen meer aan seks denken en machtige vrouwen niet, waarom politici discussiëren over besluiten die ze allang genomen hebben, wanneer zelfverheffing imponeert en wanneer het irriteert, waarom slijmen werkt en machtige mensen hun realiteitszins verliezen, hoe bonussen het ego behagen en de motivatie en wijsheid ondermijnen, waarom mensen volharden in onbeantwoorde liefdes en andere ongezonde gewoontes, en vele andere situaties uit het dagelijks leven.

Vonk is hoogleraar sociale psychologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Zij begeleidt wetenschappelijk onderzoek en geeft onderwijs aan studenten. Haar specialismen zijn de eerste indruk, zelfbeeld/zelfkennis, autonomie en authenticiteit, sociale beïnvloeding en macht, emoties en motivatie/inspiratie. Ze stelt dat mensen veel effectiever én aardiger kunnen zijn; dat hun 'betere helft' heel dicht aan de oppervlakte ligt. Dat is wat zij aan haar lezers probeert over te brengen. In de hedendaagse psychologie is veel bekend over hoe mensen in elkaar zitten; hoe ze voelen, denken, waarnemen, beslissingen nemen, beïnvloeden en beïnvloed worden. Die inzichten worden steeds interessanter voor praktische toepassingen in organisaties (bijvoorbeeld samenwerken, conflict, beslissen, betrokkenheid, onderhandelen, motivatie, leiderschap, loopbaan-keuzes) en in het gewone leven (relaties, beïnvloeden, keuzes maken, persoonlijke ontwikkeling).

De meeste psychologische boeken gaan over privérelaties op het terrein van liefde en familie. Maar er zijn natuurlijk veel meer situaties waar de psychologie haar werk doet en haar wetten volgt. Zo hebben we ook vrienden en buren over wie we ons bij tijd en wijle enorm opwinden en bij wie situaties soms uit de pas of uit de hand lopen. En dan hebben we het nog niet eens over collega's, met wie we een groot deel van onze tijd doorbrengen!

Het is welkom om eens psychologische beschouwingen over werksituaties te lezen. Kan de bundel zeer aanbevelen. Erg treffend. Ik zou wel eens een wat langere verhandeling van Ros Vonk willen lezen, zodat we al die alledaagse menselijke eigenaardigheden in samenhang kunnen bezien.

- Roos Vonk, Ego’s en andere ongemakken, Psychologie van alledaagse menselijke eigenaardigheden, Scriptum, € 18,95.

Lucie leest: 'Lekker zonnig, Eten en drinken voor stralende dagen'

2010-05-04T14:03:00.008+02:00

Collega gaat met zwangerschapsverlof. We doen een afscheid bij mij thuis. Vooraf wisselen we wat ervaringen uit over Gastvrouwschap. Willen we niet allemaal een ideale relaxte gastvrouw zijn. Het kan als een enorme opgave voelen.

De collega's spreken af een blog voor haar te maken waarin we allemaal een aanbeveling doen voor een mooi boek. Móet je lezen! Indachtig ons gesprekje over gastvrouwschap ga ik naar Selexyz Broese, waar ik aan het infopunt vraag: heeft u ook een boek waarin mensen die gastvrouw-zijn moeilijk vinden tips krijgen om het allemaal wat lichter op te vatten en te vergemakkelijken? 'Een etiketteboek?' vraagt hij. 'Nee, een kookboek met tips voor mensen die dreigen in de stress te geraken voor etentjes die zij geven'. De medewerker raadpleegt de database. 'Is er misschien een collega die de kookboekenafdeling ként', suggereer ik behulpzaam. 'Ik weet alles', antwoordt deze medewerker, en staart weer naar zijn beeldscherm. Hij heeft nog een studieboek (VMBO) over gastheerschap. 'Nou nee', zeg ik, 'ik dacht meer aan een Marie Claire.'

Toen heb ik zelf maar een boek uitgezocht. Lekker zonnig. Want dat is wel wat ik iedereen gun: een blije en zonnige zomer. In haar geval met een nieuwe wolk van een baby en alle tijd van de wereld om gezonde smoothies te maken. Wat bij mijn keuze voor dit kookboek een grote rol speelt is dat het zichzelf als eenvoudig en snel aanprijst, dat het verlokkelijke fotografie heeft, dat je bij bijna alle recepten denkt: 'O, maar dat kan ìk óók!' Maar de doorslag geeft dat op een paar foto's genietende kleine meisjes staan. Want tenslotte moeten in haar geval ook de koters van het eten kunnen watertanden.

- Lekker zonnig, Eten en drinken voor stralende dagen, Terra, 2009, isbn 978 90 8989 066 5

Lucie leest: 'Het leven van Anselm Grün' door Freddy Derwahl

2010-05-03T14:59:00.008+02:00

Op mijn verjaardag gekregen, maar wel omdat ik zelf de titel bij Selexyz Broese had gespot. Wie is die goeroe van Lucie, vroegen de aanwezigen aan de feestdis een beetje lacherig. Voor wie het niet weet: Anselm Grün is een inmiddels 65-jarige Duitse monnik, een zeer goed verkopend auteur op het gebied van management en levensvraagstukken. Hij combineert benedictijnse spiritualiteit met inzichten uit de psychologie en filosofie. Toegankelijk, kalm en wijs schrijft hij over de queesten waar de hedendaagse hardwerkende mens regelmatig tegenaan loopt. Hoe ga je om met je tijd en aandacht en energie, om er maar een te noemen. Meer dere van de gasten op mijn feestje hadden trouwens werk van hem gelezen dan ik gedacht had.

Het intrigeert mij hoe zo iemand zelf met die vraagstukken omgaat, want hij is behalve monnik ook econoom en (soort van) financieel directeur van de abdij van Münsterschwarzach waar hij woont. Dan heb je dus een straf levensritme met vroeg op en vroeg naar bed en gebedsdiensten de hele dag door. En samen eten. En hij schrijft boeken en geeft goedbezochte lezingen all over the world. Over hoe hij dat allemaal voor elkaar bokst en de wijze kalmte zelf blijft: daar wilde ik wel eens wat meer van weten.

Zo'n biografie is het niet. Geen inkijkje in de smeuige ongekende details van een religieus levende persoon. Wel geeft het de niet-katholiek inzicht in de vele vraagstukken die de katholieke kerk hebben beziggehouden de afgelopen veertig, vijftig jaar. En een beetje een idee over hoe het leven van deze mensen is krijg je ook wel. Derwahl (journalist voor onder andere de Frankfurter Allgemeine en Der Zeit) schetst Grün als een vrome, hardwerkende man, trouw aan zijn roeping. Het boek begint en eindigt met impressies van het dagelijkse kloosterleven. Derwahl plaatst Grün in de familiegeschiedenis, de cultuurgeschiedenis (de jaren zestig) en de theologiegeschiedenis van zijn tijd. Ook zijn twijfels als jonge monnik en gevoelens van verliefdheid komen aan bod.

Het is een mooi boek. Maar het laat nog veel te raden over. Dit voorjaar verschijnt ook nog zijn autobiografie.

- Freddy Derwahl, Het leven van Anselm Grun, Ten Have, 2010, 16,95

Anke leest: 'Schuilen onder de spoorbogen' van Marjan Beijering en Willy Hilverda

2010-04-29T17:27:00.005+02:00

Commotie aan de Provenierssingel, ten kantore van Geschiedenislab, het historisch tekstschrijfbedrijf met wie ik mijn werkruimte deel. Deze week verscheen van hun hand Schuilen onder spoorbogen en andere oorlogsverhalen uit Rotterdam Noord. Het is een bundel voorleesverhalen voor kinderen, dat zij schreven in opdracht van de deelgemeente. Het hele voorjaar en een groot deel van de zomer van vorig jaar waren Marjan Beijering en Willy Hilverda met de voorbereidingen ervan in de weer. Ze interviewden bijna veertig oudere Rotterdammers die tijdens de oorlog in Rotterdam Noord woonden. Als kind dus. Terwijl zij de interviews uitwerkten - ik had zelf het voorrecht ook een van die interviews uit te werken - kreeg ik al flarden van de verhalen mee, genoeg om opeens heel anders te kijken naar straten in de omgeving van ons kantoorpad en andere delen van Noord.

Het resultaat is prachtig. Hoewel ik de schrijfsters ken en vaker wat van hen gelezen heb, ben ik onder de indruk. Ze gebruikten de interviews niet letterlijk maar verwerkten ingrediënten van alle interviews in nieuwe verhalen in kindertaal. Ik merk ook dat het heel anders is om te lezen over de oorlog in een willekeurig deel van Nederland, dan in straten en wijken waar ik regelmatig doorheen fiets, waar ik zelf soms ook herinneringen aan heb. Dat moet voor kinderen nog sterker gelden.

Wat verder leuk is, is dat in de verhalen zowel ellendige dingen beschreven worden als grappige (de buurvrouw die een po op haar hoofd hield ten bescherming tijdens het bombardement, bijvoorbeeld) dat eruit blijkt dat ook in oorlogstijd het leven gewoon doorging. Misschien gold dat voor kinderen nog wel meer dan voor volwassenen. Zo vertelde 'Anton' uit de Agniesestraat eerst over het schuilen in schuilkelders bij de Noordsingel - 'het leken wel stenen tenten' - tijdens het bombardement en daarna over hoe hij de volgende dag ging kijken in de Schoterbosstraat, waar zijn school stond. Daar was bijna niets meer van over.'Alleen een paar stukken muur stonden nog overeind. Ook alle boeken en schriften waren verbrand, en de kaarten van de provincies. Ik dacht eerst dat ik nooit meer naar school hoefde, maar een paar weken later hadden ze een gebouw voor ons gevonden.' En vervolgens vertelt hij dat ze verder in het begin niet veel merkten van de oorlog. En over hij met zijn vriendjes speelde in het puin van de verbande stad. Ja, tuurlijk, zo was dat. Soms zou je het bijna vergeten, maar zeventig jaar geleden was Rotterdam 'er opeens niet meer.'

Die commotie zit hem in de reacties. En dat Geschiedenislab die niet had voorzien. Boekhandels in Rotterdam willen het boekje hebben en het AD plaatst volgende week een groot artikel erover. Maar ze gaven het uit in eigen beheer maar in opdracht van de deelgemeente. Het idee was dat het boekje alleen op scholen in de deelgemeente uitgedeeld zou worden. Nu er ook potentiële kopers zijn, wie bepaalt dan of het wel verkocht mag worden en zo ja tegen welke prijs? En lukt het om daar snel - liefst voor zaterdag en in ieder geval voor 4 mei - een beslissing over te nemen? Het waren spannende uren, maar het lukte. Er zijn duidelijke afspraken gemaakt. Dus gaat een paar stapeltjes boekjes morgen op de fiets naar de boekhandel.

- Schuilen onder de spoorbogen en andere oorlogsverhalen uit Rotterdam Noord. Marjan Beijering en Willy Hilverda. Geschiedenislab, ISBN 978 9081546 61 4, 12 euro

Vincent leest: 'Pride & Prejudice & Zombies' van Jane Austen en Seth Grahame-Smith

2010-04-19T18:51:00.014+02:00

Nog geen 24 uur heb ik Pride & Prejudice & Zombies uit en nu al heb ik aan verschillende vage vreemden gesms't dat als ze een écht leuk boek willen lezen, ze dan deze aangepaste klassieker moeten pakken. Het is zo'n boek waaruit je passages blijft citeren aan je partner. In mijn geval tot zijn grote ergernis want hij vond er juist geen bal aan. Een waarschuwende sticker zou daarom terecht zijn, vind ik; een variant op de sticker die uitgeverij Podium op Wij plaatste. 'Relational advisory: expliciete humoristische inhoud - gevaarlijk voor relaties'. Achter in het boek heeft Grahame-Smith nog 'Een leidraad voor discussie' geschreven. Die leesclubvragen geven de sfeer en ondeugd van het boek goed weer:

'Sommige letterkundigen zijn van mening dat de zombies, op verzoek van de uitgever, pas in het laatste stadium aan het verhaal zijn toegevoegd om de verkoopcijfers op te krikken. Anderen denken echter dat de ondode horden een onlosmakelijk deel zijn van de plot en de maatschappijkritiek van Jane Austen. Hoe denkt u daarover? Kunt u zich een voorstelling maken van deze roman zónder het zombiegeweld?'

De vraag stellen is 'm beantwoorden: nee. Ik ken Jane Austen alleen van de films, al heb ik Emma ooit gelezen, maar een zombieloze variant komt me nu schier onmogelijk voor. Ik ben geen fan van science fiction, maar vreemd genoeg komen de ondoden me als heel vanzelfsprekend voor en ook met de verhaallijn lijken geen rare kunstgrepen uitgehaald om de monsters in te passen. De zombies maken inderdaad een onlosmakelijk deel uit van de plot, zou ik als antwoord geven, niks geen toevoeging achteraf. In Indonesië zijn grote kakkerlakken, Schotland lijdt onder de midges en Engeland heeft last van zombies. Soit.

De inhoud, strekking en moraal van het origineel zijn voor zover ik kan beoordelen grotendeels ongemoeid gelaten, en dat vind ik zo knap aan deze bewerking. De maatschappijkritiek staat nog fier overeind, terwijl er toch ondoden in zijn aangebracht. De humor zit 'm denk ik in de tegenstelling tussen het formele, de welgemanierdheid, het standsbesef en het absurde en smerige van de zombies en hun zeer gewelddadige, niet-damesachtige uitroeiing.

'Elizabeths blik werd steeds naar Charlotte getrokken, die over haar bord
gebogen poogde met een lepel stukjes ganzenvlees met jus in de richting van haar
mond te scheppen, een inspanning die niet met veel succes werd bekroond.
Onderwijl brak een zweer onder haar oog open. Een druppeltje bloedige etter
rolde over haar wang in haar mond. Kennelijk vond ze de smaak die het aan de
maaltijd toevoegde niet onprettig, want de frequentie waarmee ze het voedsel
naar haar mond bracht, nam erdoor alleen maar toe. Elizabeth braakte even
lichtjes en onopvallend in haar zakdoekje.'

Als je bij deze passage al niet al grinnikend hunkert naar meer, dan is het misschien geen goed boek voor je. Dat kan voorkomen, vrees ik. Maar ik persoonlijk vind de bewerking zo briljant dat ik nu al uitkijk naar Sense & Sensebillity & Zeemonsters. Neem de openingszin. Het origineel (mij toch bekend): 'It is a truth universally acknowledged, that a single man in possession of a good fortune, must be in want of a wife.' De zombie-variant: 'Iedereen is het erover eens dat een zombie die hersens bezit, behoefte heeft aan meer hersens.' Wat wil je nog meer van literatuur?

Jane Austen & Seth Grahame-Smith, Pride & Prejudice & Zombies, Contact, 12,95 euro (geen geld!)

Mark leest: 'De eerste hond in de ruimte' van Jeroen van Rooij

2010-04-16T10:48:00.003+02:00

Het kost welgeteld drie bladzijden om te ontdekken dat De eerste hond in de ruimte geen dertien-in-een-dozijn-debuut is.

Eén: een verteller die beweert dat zijn collega’s en hij de dagen maken. Letterlijk. Twee: opeens verandert het lettertype en spreekt een nieuwe ik-verteller ons toe. Hij vertelt over de geboorte van hemzelf en zijn broer, de wolf. Later zullen we te weten komen dat er een dorp bestaat waar vrouwen soms bevallen van een kind én een wolf. Het dier werd het dorp uitgejaagd, de broer meegegeven aan ‘demonendrijvers’, die hem seksueel misbruiken. En ten slotte, drie: opnieuw veranderen lettertype en vertelinstantie. We bevinden ons nu in een anonieme kamer, bij een man wiens geheugen om de zoveel minuten wordt gewist.

Schrijver-'flarfdichter'Jeroen van Rooij toont op drie bladzijden meer verbeeldingskracht en ambitie dan tig andere debutanten in een heel boek.

Meer "hoera!" over dit boek ==> hier.

- Jeroen van Rooij, De eerste hond in de ruimte, Prometheus, 176 blz., € 17,95.

Mark leest: 'Harde feiten' van Ilja Leonard Pfeijffer

2010-04-09T17:04:00.003+02:00

‘Uitgevers focussen nu op e-books en mobiele telefonie’ kopte Boekblad vorige week, over het onderzoek Uitgever aan het woord 2010, een trendmonitor van de uitgeefbranche.

Uitgevers geloven heilig dat het e-boek zal doorbreken. Dat is geen nieuws – we verwachten dat al jaren en het einde van de wereld wordt ook steeds weer uitgesteld – maar wèl nieuws is dat ze ook heil zien in het aanbod van content via mobiele telefonie.

Het woord van de dag is: app. Apps zijn hot. Bestselster Heleen van Royen bundelde haar columns in het boek Vulpen, maar iPhone-bezitters konden het bundeltje (48 blz.) ook downloaden als app. Op Van Royens verjaardag, 9 maart, werd de app zelfs gratis weggegeven. Resultaat: 10.500 downloads, de populairste gratis download van de dag. Op andere dagen werden al ‘enkele duizenden’ Vulpen-apps verkocht (aan 0,79 euro).

Het zal dus binnenkort moeilijker worden om alleen maar een boek te kopen. Penguin denkt hardop na over boodschappenlijstjes- of omrekentabellen-apps, als extraatjes bij het volgende kookboek van Jamie Oliver.

Het is een verhaal dat mij ontzettend aanspreekt. E-boeks zijn saai, maar met de apps kan een uitgever werkelijk alle kanten op. Laat stromen die creativiteit!

Bij De Arbeiderspers is de app nog niet ingeburgerd. Waarom is er anders geen app gecreëerd voor het nieuwe boek van Ilja Leonard Pfeijffer? Harde feiten is ‘een geheim project’, uitgewerkt ‘in alle afzondering’ en met ‘een strenge formele beperking’, dixit de flap. Wat al die aanstellerij wil zeggen? Dat Harde feiten honderd kortverhalen bevat van maximaal 500 woorden. Wat kàn er nu geschikter zijn om te lezen op je iPhone, terwijl je in de rij staat voor een verse voorraad Nespresso-capsules of als je jezelf een houding probeert te geven op een receptie waar je geen hond kent?

Pfeijffer serveert vlotte, snedige anekdotes, met een royale scheut absurdisme en seks, op smaak gebracht met schimpscheuten naar collega’s en overgoten met Pfeijffers hilarische taalhumor. Maak kennis met de nymfomane en bloeddorstige Keizerin van Proxima Alpha, met de kakweger, met de mulah die van Paris Hilton hield en verneem wat Einstein besprak met God. Licht entertainment dat, in boekvorm, na een tijdje hol begint te klinken. Ook daarom zou je deze verhalen beter stuk per stuk laten downloaden. Een halve euro of zo voor een verhaaltje. Wedden dat je met de Iljapp, aan het einde van de rit, meer verdient dan met de verkoop van een verhalenbundel?

Ilja Leonard Pfeijffer, Harde feiten. De Arbeiderspers, 172 blz., € 17,95

Enno leest over Gerard Reve

2010-04-05T11:14:00.002+02:00

Van de kleine twee meter boekenkast die achter mij de afdeling Reve torst is zo langzamerhand een aanzienlijk en groeiend deel gereserveerd voor boeken niet van, maar over de schrijver. Gek is dat niet, het biografische speelt nu eenmaal een belangrijke rol in diens oeuvre, en bovendien is hij alweer enige jaren tot zijn voorvaderen vergaderd.

Nop Maas, die al een aantal bundels met brieven van de Volksschrijver van verhelderende noten voorzag, publiceerde enige tijd geleden een eerste deel van wat een uitputtende levensschets moet worden. Dat ruim zevenhonderd pagina’s tellende werk lag al enige tijd op het nachtkastje, maar hoe gaan die dingen, de dagen glijden als zand tussen de vingers weg, ‘you fritter and waste the hours in an offhand way’, zoals de dichter en profeet bij citerspel zong, langzaam vergaarde zich stof op het omslag, tot de planeten en sterren eindelijk dan de juiste constellatie vonden.

Van het leven dat Reve leidde weten we ook uit andere bronnen dan hemzelf al heel veel, en toch schildert Maas een geheel nieuw portret, met uiteraard de vertrouwde trekken, maar toch vol nieuwe inzichten en perspectieven, en dat terwijl dit deel niet verder gaat dan 1962, dus we hebben nog iets om naar vooruit te zien.

Onlangs verscheen dan ook nog een fotoboek over de jaren dat Reve in het Friese Greonterp woonde, in Huize Het Gras, samen met Teigetje en Woelrat, die verantwoordelijkheid dragen voor deze prachtuitgave, een deskundig toegelichte selectie uit een totaal van circa tweeduizend foto’s die zij indertijd maakten, zodat wat door Reve’s woord al in miljoenen harten leeft nu ook in beeld is gebracht.

Bij bestudering van de afbeeldingen maakte een vreemde ontroering zich van mij meester, het was alsof je het strijden en lijden van de held van de diverse bladzijden voelde opstijgen. Het enige mogelijke punt van kritiek is dat het geheel wel wat dikker had mogen zijn, want je hebt het veel te snel uit. En dan nog iets, heren: waar blijft de al lang geleden beloofde en van door bij voorkeur Nop Maas van toelichtende noten voorziene correspondentie tussen u beiden en Reve zelf, waarvan het bestaan bekend is, maar die helaas nog niet in de boekhandel verkrijgbaar is?

Teigetje & Woelrat – Huize Het Gras; met Gerard Kornelis van het Reve in Greonterp – Balans
Nop Maas – Gerard Reve, kroniek van een schuldig leven, deel I: de vroege jaren (1923-1962) – Van Oorschot

Vincent leest: 'Een goed verhaal' van Mensje van Keulen

2010-04-02T17:37:00.004+02:00

Afgelopen jaar bij de Libris Literatuur Prijs-uitreiking peilde ik eens voorzichtig bij mijn tafelgenoten en de andere feestgangers het aantal genomineerde titels dat zij gelezen hadden. 'Twee', 'geen', 'vier' (een boekhandelaar), 'had wel gewild maar...'. Zelf vond ik mijn twee gelezen titels een matige tot slechte score, en de winnaar zat daar niet eens tussen.

Het bemoeilijkt tegelijk de kansberekening wie gaat winnen, toch een van de gespreksonderwerpen aan tafel. Dit jaar moest het anders, vind ik. Vandaar mijn goede voornemen alle shortlistgenomineerden te lezen van de Gouden Uil, Libris en AKO Literatuurprijzen. Nadat mijn leesclubje van haar verbazing was bekomen over mijn voorstel en weer rustig ademhaalde zei ze unaniem 'Nee', en schudde vol ongeloof het hoofd. Ze zouden wel willen, graag zelfs - maar de tijd, de tijd, de tijd ontbreekt.

Een andere veellezende vriendin doet wel enthousiast mee. Gisteren kon ik haar per sms berichten Een goed verhaal uit te hebben. 'Ik ben nog bezig in Lanoye: heel mooi', sms'te ze. Waar ik het helemaal mee eens ben. Wel zitten we sinds de bekendmaking van de Gouden Uil met een probleem: de twee genomineerde Boompjes trekken ons niet, we zien er erg tegenop. Hoe dit te omzeilen?

Mensje schreef zes verhalen over onderlinge verhoudingen tussen mensen en de situaties waarin ze verzeild raken. Je leest ze met een ongemakkelijk gevoel, soms zelfs plaatsvervangende schaamte. Het zijn situaties waar je even je wenkbrauwen van optrekt. Een man die verkracht wordt, een dochter die haar aanstaande stiefmoeder de deur uitzet, een vrouw die wel erg ver gaat met haar Bronte adoratie.

Hoewel Van Keulen rare en pijnlijke situaties heeft bedacht vliegen de verhalen nergens uit de bocht. De personages gaan net over de schreef, maar keren door hun eigen vaart ook weer terug in de baan. Ingehouden leed, klein menselijk leed dat bedachtzaam en weloverwogen is opgeschreven. Erg mooi gedaan. Het is de tegenhanger van Tom Lanoye, die juist alle kanten op schiet, een aantal loopings maakt en uiteindelijk via een heel andere route toch bij de finish aankomt.

Alleen dat omslag... Het zijn niet alleen goede verhalen, maar ook spannende met een twist. Dat blijkt niet uit het omslag, dat doet juist denken aan een streekroman. Verander de titel in gedachten in 'Een grote liefde voor Saar' en het plaatje klopt. Het binnenwerk is trouwens wel prachtig verzorgd.

Mensje van Keulen, Een goed verhaal, Atlas, 17,50 euro

Mark leest: anderen over Czeslaw Milosz

2010-04-01T14:11:00.003+02:00

Ik ben geen poëzielezer, maar af en toe dringt een schrijver zich op. In mijn boekenkast staat al zeker vier jaar, ongelezen, Geboortegrond, memoires van de Poolse dichter Czeslaw Milosz. Bij het schrijven van een recensie over Benno Barnards laatste boek, Een vage buitenlander, bladerde ik door een vorige titel van hem, Dichters van het avondland, waarin een reisverhaal/essay over Milosz is opgenomen, geschreven in die dadelijk herkenbare Barnard-stijl, hartstochtelijk en statig. En ten slotte dook de naam Milosz ook op in De tweede ruimte, een bundel met essays over poëzie, van Bernlef.

Wordt het tijd voor Milosz?

Czeslaw Milosz won de Nobelprijs voor Literatuur in 1980 en daarom verraste het me een beetje dat Bernlef niet zo heel hoog opliep met het poëtische kunnen van deze collega. Bernlef is gecharmeerd door het inwendige conflict dat hij Milosz toedicht: tussen geloof in God (het hele Grote, met andere woorden) en het besef dat je alleen maar het kleine kan prijzen, omdat de omvattende blik alleen die hypothetische godheid is gegeven. Niettemin vraagt Bernlef zich af of Milosz geen politiek-correcte Nobelprijswinnaar was: de man met de juiste ideologie op het juiste moment.

Benno Barnard treedt Bernlef daarin bij, maar met meer nuance. Hij ziet Milosz’ poëzie als een vorm van geschiedschrijving. De levenden, parafraseert hij een opvatting van Milosz, hebben als plicht ‘het ontworstelen van het verleden aan verzinsels en legenden’. Dat wil echter ook zeggen dat de poëzie die Milosz schreef vanuit die opvatting ‘hoe goed ze ook is, (...) nooit los te denken [is] van haar tijd, o neoplatonisten.’

Er moét wel iets mis zijn met de poëzie van Czeslaw Milosz, want ze staat mij, de poëzieanalfabeet, erg aan. Natuurlijk, ze leunt sterk aan tegen proza, maar misschien ligt het ook aan het pre-postmoderne gemak waarmee ze bepaalde termen gebruikt. Barnard zegt dat beter dan ik:

...we zijn heren onder elkaar, we weten toch wat we met ik en waarheid en zo bedoelen? Daartoe hebben we enkele cultuur-historische afspraken gemaakt, indertijd in Hellas al, en later in de scholastiek. Als ik in naam van het westerse denken verklaar dat de waarheid niet bestaat, moet ik ook tegen Milosz zeggen dat de leugen onder Stalin niet bestond, en de waarheid is dat ik dan lieg.

In het gedicht ‘Mijn land’ schreef Milosz over ‘je wateren die de roest vervoeren / van de verzonken wapenrusting van centurions, aan de voet van je ingestorte torens’. Het gedicht dateert uit 1949; elke gelijkenis met bestaande personen en gebeurtenissen betreffende torens, is toevallig.

Mooi. Maar verder dan bladzijde 50 ben ik nog niet geraakt, in Geboortegrond.

Bernlefs essay over Milosz staat in De tweede ruimte. Over poëzie. Amsterdam: Querido, 2010.

‘Kind van Europa’ is het laatste essay in Dichters van het avondland. Benno Barnard, Amsterdam/Antwerpen: Atlas, 2006.

Lucie leest: 'Het boek Genesis' door Robert Crumb

2010-03-31T14:02:00.011+02:00

Gekocht bij boekhandel De Rooie Rat: Het boek Genesis getekend door underground-tekenaar Robert Crumb . Hij heeft er ruim vier jaar zijn graphic novel Genesis voltooid. De Nederlandse vertaling is gemaakt door Nicolaas Matsier. Crumb volgt de tekst van Genesis vrijwel letterlijk en het valt meteen op hoe dramatisch en af en toe bizar dit bijbelboek eigenlijk is. Moord, verkrachting, incest, God die mensen doodt, een vader die zijn zoon offert – door Crumb allemaal heel direct getekend.

Crumb is bekend van cynische strips als Mr. Natural en Fritz the Cat. Ik had verwacht dat ik de stijl van Crumb wellicht tamelijk grof zou kunnen vinden en vroeg me af of ik dat - opgegroeid als ik ben met de plaatjes van C. Jetses in de Anne de Vries Bijbel - schokkend zou vinden of juist leuk. Maar ik vind ze heel erg leuk. Het is verbazingwekkend hoe bijbelvast Crumb is. En hoe dicht de beelden die hij creëert staan bij de beelden die ik me van vroeger herinner.

In een interview met Time Magazine vertelde hij dat hij er in eerste instantie niet uit was hoe hij God zou afbeelden. 'Eerst dacht ik aan een licht aan de hemel waaruit tekstballonnen tevoorschijn kwamen. Maar toen kreeg ik een droom die me duidelijk maakte hoe hij er precies uitzag. Hij had een lange witte baard, een zeer mannelijk gezicht en leek als twee druppels water op mijn vader.' Echt mooi boek. Vóór in de winkel leggen zou ik zeggen, bij de kassa of op een tafeltje met aanraders. Daar lag het trouwens ook bij De Rooie Rat. Anders was ik er vast aan voorbij gelopen.

- R. Crumb, 'Het boek Genesis', uitgeverij De Harmonie, 22,50 euro

Mark leest: 'Dis' van Marcel Möring

2010-03-29T13:17:00.004+02:00

Rodondendron-nog-an-toe, hij is alweer uitgesteld! (Het eerste woord van die zin was eerst iets anders, maar ik wens de christelijke boekhandel niet te vexeren.) Louteringsberg, het tweede deel van Marcel Mörings Dante-trilogie, was eerst aangekondigd voor het voorjaar, maar Boekenbank meldt nu 5 augustus als verschijningsdatum. (En de site vermeldt ook: ‘Meervoudige talen’. Ongetwijfeld een eufemisme voor ‘Nederlands; Vlaams’.)

Het zal misschien verbazen, maar ik kijk uit naar Louteringsberg. Echt waar. Ik heb namelijk recent Dis gelezen. Indertijd had ik daar geen zin in, omdat het boek in de pers door zowat iedereen in de pan is gehakt. Samenvattend: ‘Bijna tien jaar aan gewerkt en wat een pretentieuze mislukking!’

Begrijpelijk, hoor. Dis is inderdaad geen geslaagde roman. Het kernprobleem is dat Möring een minimale plot heeft opgeblazen met verwijzingen naar de Bijbel, de Antieken, Dantes Goddelijke komedie, maar ook naar popcultuur. (Vooral dat laatste was niet zo’n best idee: sommige passagen doen denken aan opgewarmd postmodernisme.) En toch... En toch!

Dis is de beschrijving van één nacht in de hel. Dis is de stad van Dantes hel; de variant van Möring heet Assen. De lezer dwaalt een nacht door een stad die rilt van het feestgedruis, aan de hand van een overleden joodse vastgoedmagnaat, en van Marcus Kolpa, een vastgelopen dichter-intellectueel.

Zowel vastgoedmagnaat Jakob Noach als Marcus Kolpa zijn op zoek naar een veilige haven: Ithaca, de thuishaven in de Odyssee, of Chaja, de Beatrice op wie Marcus verliefd is. Geen van beide helden slaagt erin om zich te ontworstelen aan de (joodse) geschiedenis. Jakob Noach niet, omdat zijn origine het onwaarschijnlijk maakt dat de rest van de Assense zakenlieden hem ooit zullen aanvaarden als één van hen. En Marcus Kolpa niet, omdat hij zich een “excuusjood” voelt: hij is de joodse vriend in het gezelschap, die de anderen het stempel van wereldwijsheid en tolerantie moet geven.

Daarmee behandelt Möring een problematiek (de doorwerking van WO II in de naoorlogse generaties) die je ook bij een Jessica Durlacher kan vinden (cf. De dochter, Emoticon). Alleen probeert hij die te extrapoleren naar de hele menselijke én culturele geschiedenis. Bij die vergrotingsoperatie gaat elke betrokkenheid bij de personages verloren.

Dis vertoont een redelijk gênante mélange van lettertypes, tekeningetjes en typografische fantasietjes. Ook de (indertijd veelbesproken) strip-in-de-roman is een flater: het is eerder getekend theater, twee mensen op een podium zonder decor, dan een geloofwaardige graphic novel. Möring zag de mogelijkheid, maar wist niet hoe hij zijn idee moest uitwerken. Klok en klepel. Er wordt in Dis veel geprobeerd en weinig geschrapt.

Hoe komt het dan dat ik Dis toch graag gelezen heb? Omdat Möring “het” kan. Dis is een grabbelton van jubelend mooie zinnen, sterke typeringen, vlotte dialogen en vinnige perspectief- en stijlwissels. Möring herhaalt en overdrijft, zijn proza beweegt zich vaak in poëtische regionen – en het werkt. Wie zich erbij neerlegt dat Dis een mislukt romanproject is, zal in deze vijfhonderd bladzijden de ene na de andere diamant aantreffen. Dis moet je lezen als een verzameling delen, terwijl je de som van de delen negeert.

Möring laat zich soms helemaal gaan in apocalyptische beschrijving van nachtmerries en hallucinaties, maar vaker nog valt op dat er onder de beschrijvingen van gruwel- en lelijkheden iets als een levensader klopt. Dit proza heeft iets extatisch: de hele natuur leeft in elk onderdeel ervan. Ligt Jakob Noach, meteen na het dodelijke verkeersongeval, als een geest in de berm, dan ziet hij ‘de sapstroom in de nerven’ van een onooglijk plantje. Elders voelt diezelfde Noach zich verbonden met ‘de werelden’. Mörings personages zijn Einzelgängers die moeizaam contact onderhouden met hun omgeving, maar wel ingeplugd zijn in het bewustzijn van het universum. Vogelperspectieven te over in dit boek – dat is natuurlijk geen toeval. Als Dis zich laat genieten, dan is dat vaak eerder als gedicht dan als roman.

Dis zal in het oeuvre van Marcel Möring ongetwijfeld het boek worden dat literatuurwetenschappers de sleutels aanreikt voor andere boeken: alles zit erin. Dit is een briljante mislukking, die heel nieuwsgierig maakt naar een vervolg. De summiere reclametekst op Boekenbank belooft mij méér Marcus Kolpa, die intussen de zestig nadert en terugblikt op ‘het geheime leven van zijn moeder’, ‘het linkse geweld uit de jaren zeventig en het complot waarvan hij onbedoeld deel uitmaakte’. Hij piekert daarnaast ‘over de enige roman die hij ooit schreef, het boek dat hem niet alleen rijk maakte, maar dat hem ook zijn reputatie kostte.’

Rijk zal Möring niet geworden zijn van Dis, maar zijn reputatie kreeg wel een forse deuk. Dat vraagt om revanche. Ik hoop erop, al lijkt me twijfelachtig of Louteringsberg inderdaad in augustus in de winkels ligt. We wachten ook al drie jaar op Ramsey Nasrs romandebuut. Het mazensysteem zou verschijnen op 31/12/2010. Yeah, right.

Vincent leest: 'De danskampioen' van Petina Gappah

2010-03-27T13:14:00.009+01:00

Een boek dat ik een tijdje geleden al gelezen heb - in januari op vakantie -, maar waar ik nog veel aan blijf denken is De danskampioen van Petina Gappah. Deze nog jonge Zimbawaanse schrijft kritische, maar met oog voor stijl geformuleerde verhalen die de Zimbabwaanse samenleving bloot te leggen, zonder daar belerend over te doen. Haar verhalen spreken voor zich en staan op zichzelf. Ze gaan over de rijke blanke vrouw tot de het in Londen werkende meisje dat haar dode familielid naar haar Zimbabwaanse dorp terug moet krijgen. Wat de verhalen gemeen hebben is dat het leven niet makkelijk is, maar ook dat het geen loodzware stukken zijn, er zit veel humor is - tussen de regels door. Schrijnend en vermakelijk.

Petina Gappah won vorig jaar de Guardian First Book Award, net als Zadie Smith voor Witte tanden in 2000, Jonathan Safran Foer in 2002 voor Alles is verlicht en ze staat op de longlist van de Orwell Prize las ik net op haar blog. Door Guardian prijs was ik al bekend met het bestaan van De danskampioen en toen een mede-BU'er de titel aanraadde was ik om. Toch moest ik mezelf dwingen erin te beginnen.

Hoe dat kwam? Door het uiterlijk. Het is opgemaakt als een (literair) tijdschrift, een lumbackje. Op de een of andere manier spreekt mij die kolommenopmaak mij niet aan, hoewel het prachtig verzorgt is. Maar het ziet er gewoon niet uit als een boek dat je gelezen met hebben - daar komt het eigenlijk op neer. Je bladert er wat in, legt het weg. Als je ervoor gaat zitten en de eerste regels leest, ga je door, dan is het niet meer te stoppen.

Nu heb ik geen idee hoe het boek verkocht heeft, maar ik was er uiteindelijk bijzonder blij mee. Net als The other hand van Chris Cleave verdient het een groot lezerspubliek. Wat ga ik daar aan doen? Komende jarigen hoeven geen lijstje meer in te leveren: zij krijgen De danskampioen.

De danskampioen en andere verhalen uit Zimbabwe, Petina Gappah, Mouria, 16,50 euro

Mark leest: 'Lucas Somath' van Thomas Claus

2010-03-24T15:17:00.006+01:00

Het is zeer zeker harteloos van me, om Lucas Somath – de debuutroman van Thomas Claus, zoon van Hugo Claus en Elly Overzier – te situeren tussen mislukt experiment en therapeutisch gebazel. Maar zoals Louis Paul Boon al zei: ‘Ook de afbreker bouwt op.’

Claus kondigde zijn debuut aan als een roman ‘over de dilemma’s die een schrijver tijdens het schrijfproces overvallen’. Dat liet al het ergste vermoeden. Bovendien werd het boek in 2009 afgekeurd door meerdere uitgeverijen, waaronder De Bezige Bij. In het literaire wereldje ging het gerucht dat Lucas Somath echt niet te lezen was.

Eén van mijn bronnen in de buurt van de erven-Claus beweert dat Lucas Somath de aanleiding was voor een heftige ruzie tussen Thomas en de weduwe Claus, omdat Veerle Claus weigerde haar connecties bij De Bezige Bij aan te spreken, zodat de uitgever van Het verdriet van België Lucas Somath tóch zou uitgeven. En een tweede bron vertelt me dat uitgever Harold Polis, bij wiens Meulenhoff-Manteau Lucas Somath ten slotte verschenen is, hoogstpersoonlijk in het manuscript heeft zitten wieden en schuiven. Op zijn initiatief zou de auteur ook enkele brieven van zijn ex in de roman hebben geschoven.

Maar goed, genoeg roddel! Wat is dat nu eigenlijk voor boek, Lucas Somath? In elk geval is het – for better or for worse – geen sleutelroman. Geen smeuïge onthullingen, over wat een slechte papa Hugo Claus was en zo – wèl royale porties zelfmedelijden. ‘Ik voelde me jarenlang ongeliefd en ongewenst’, jammert Somath/Claus: ‘Als enig kind van gescheiden ouders was mijn jeugd een regelrechte hel waaraan ik ternauwernood ontsnapte.’ (Dus niet zomaar een hel, nee-hee, voor minder dan een regelrechte hel doen we het niet.) Sowieso is de rol van de vaderfiguur minder cruciaal dan werd gesuggereerd.

Wat krijgen we dan wel? Exact wat Claus zei: het verslag van een zoektocht op papier. Lucas Somath is een veertiger die zijn demonen wil uitdrijven middels een therapeutisch schrijfproject. Wat hij aan de lezer kwijt wil, weet hij zelf niet, maar hij waant zich wel al een gevierd schrijver. Zoals in dat liedje van Spinvis: ‘In de spiegel neem ik soms alvast de pose aan voor de foto op de achterkant.’ Af en toe ontkiemt er een fictie, maar Somath raakt zijn verzinsels erg snel beu en verwerpt ze, Multatuli-gewijs. Meerdere personages “stikken in koffie” à la Droogstoppel. Intussen ontstaat er, van de weeromstuit, toch weer een roman: de roman-in-de-roman mislukt, maar het boek zelf vordert. Het is een benadering die, bijvoorbeeld, Gerard Reve ook eens toepaste, in Bezorgde ouders.

In 2008 noemde Claus zijn boek een ‘verhalenarchipel’. In het boek zelf heet het: ‘een soort knutseldoos vol attributen die je helpen bij het oplossen van een metafysische puzzel.’ Of: ‘een genadeloze doorlichting van zijn eigen donkere psyche’. Of nog: ‘dit nebuleuze gemijmer’. Of nog – en dat is wel een mooie: ‘de zone van de mogelijkheid’. Lucas Somath weigert inderdaad een definitieve vorm aan te nemen en blijft dik driehonderd bladzijden lang zitten in het stadium van de mogelijkheid, de poging, het experiment. ‘Ieder kunstwerk MOET duidelijk leesbaar zijn. Elk boek MOET toegankelijk zijn voor de lezer’, schrijft Claus. En ook: ‘We leven in een autoritaire cultuur die niets meer aan het toeval overlaat.’

Objectieve vaststelling: Thomas Claus schuwt de HOOFDLETTERS niet. Subjectieve vaststelling: Claus vecht tegen windmolens, want zelfs in de uitgeefcultuur die hij met te lijf gaat – ‘meer dan ooit draaide het om centen en percenten’ – is er plenty ruimte voor moeilijk toegankelijk en experimenteel werk – Lucas Somath is daar het beste bewijs van.

Zeggen dat de stemming in dit boek bedrukt is, zal intussen wel overbodig zijn. In het kolkende universum van Thomas Claus kan het simpele geluid van een deurbel al aanleiding zijn tot interplanetair gepieker. Evenmin is het ongewoon dat de diepste depressie zonder waarschuwing in zijn extatische tegendeel verkeert, bijvoorbeeld in het verhaalfragment ‘Een rare vogel’, waarin de ik-figuur opmerkt dat hij wordt gadegeslagen door een vogeltje en het diertje zijn emoties toeschrijft: ‘Een onbedaarlijke hunkering naar versmelting vult ons gemoed en vormt een plotse oerkracht die ons onlosmakelijk verbindt.’

Toch doet niets van het voorgaande recht aan de ongrijpbaarheid van Claus’ proza-archipel. Een greep uit wat hij allemaal opdient? De brieven die een ex-vriendin aan hem schrijft, vol wissewasjes en sentimentele clichés. Een droomscène. Tweeëntwintig (22!) bladzijden met worstwoorden, van worstenruis over worstverpakking tot worstverveling. Negen (9!) bladzijden met geschiedkundige feitjes over de 17de eeuw. Een klaagzang over ‘het groeiende conformisme’ in samenleving en literatuur. Enkele gênante, puberale schoppen tegen de kapitalistische consumptiemaatschappij. (‘Koop een nieuwe laptop, desktop, BlackBerry, Blueberry, Brownberry, iMac, iPod, iPhone, iFuck’ enzovoort.)

Ook het typografische “experiment” wordt niet geschuwd. De verhalen-in-het-verhaal vormen een aaneengesloten blok tekst, zonder alinea’s of witregels, wat hen een zekere urgentie meegeeft, alsof ze zich dusdanig aan de schrijver opdrongen dat hij geen tijd meer had voor interpunctie. Elders rollen, meer dan twintig pagina’s lang, onsamenhangende woordenreeksen over de bladzijden, tot de stroom opeens opdroogt en de daaropvolgende bladzijde slechts twee regeltjes bevat:

Er draait een aardappel in de ruimte rond en we weten het niet.

Te vrezen valt dat de auteur deze saaie bric-a-brac als hoogst experimenteel beschouwt, maar passages over de schrijver die schrijft (‘Woorden worden leeg geruis’, ‘Iemand zegt iets’, ‘Een bus vol leegte rijdt voorbij’) doen sterk denken aan het onzalige "ander proza" van de 20ste eeuw. Zou die zombie alsjeblieft in z'n tombe willen blijven liggen?

Experiment of onzin, dat is een kwestie van smaak. Wat zich echter objectief laat vaststellen is dat Claus het Nederlands niet beheerst. Zijn woordenrijke zinnen stuntelen over de bladzijden. Zijn pogingen tot poëzie doen pijn aan de ogen. Heel af en toe produceert hij een beeldspraak die niet zou misstaan in een theatertekst van Jan Fabre (‘Wij worden uitverkorenen van de implosie. Krijgers van het verlies. Bewakers van het einde.’) en ook af en toe krijgen we wat Brusselmansiaanse taalhumor, maar zoals de auteur (of de ik-verteller-schrijver die tussen hem en de lezer blijft staan) zelf toegeeft: ‘Ik kan niet schrijven, maar doe het toch.’ Die paradox baart zinnen als reuzen op lemen voeten:

Als een vergeelde verfvlek die van het schilderij terug in de tube kruipt, springen wij in de vervorming van de werkelijkheid om neer te strijken in een onherbergzaam nest waar we ontredderd blijven wachten op de komst van onze dierbare moeder, een hongerige roofvogel die niet meer naar ons weerkeert.

Zelfs zinnen zonder poëtische ambities slagen er niet in overeind te blijven. Voorbeeld:

Opnieuw werd er aangebeld. Woedend stormde hij in het donker de trap af, rende vloekend naar de voordeur en trok ze op. Gewapend met een norse tronie en gebalde vuisten, stond hij klaar om erop los te timmeren.

Een tronie is per definitie nors, de hele passage stinkt van de overkill en je moet maar eens proberen om tegelijk een deur open te snokken en je vuisten te ballen. Thomas Claus mishandelt het Nederlands zoals een kleuter die een vinger in het oog van een Rottweiler steekt: zonder enig besef van de mogelijk catastrofale gevolgen.

Lucas Somath lezen is zoals vastzitten in een kijkfile: je verdoet je tijd, natuurlijk, en dat is ergerlijk, maar je wil toch ook wel even het wrak aan de overkant zien. Laten we hopen dat Claus, na deze frontale aanrijding, zijn rijbewijs afgeeft.

Thomas Claus, Lucas Somath. Meulenhoff-Manteau, 320 blz., € 22,50. Zie ook hier.

Lucie leest: ‘Twitterature’ van Alex Aciman & Emmett Rensin

2010-03-18T11:49:00.002+01:00

Heb een nieuwe boekhandel in mijn nieuwe buurt, Java Bookshop, aan de Javastraat. Erg welkom, want er is zeker een paar vierkante kilometer om mijn nieuwe woning heen boekwinkel te bekennen. Ben meteen wezen kijken. Ze hebben nog niet zoveel, maar wat er staat zijn wel erg leuke titels. Ik scoor er meteen twee boeken-boeken. Een daarvan is een Penguinnetje getiteld Twitterature van Alex Aciman en Emmett Rensin.

Net als Luther indertijd de Bijbel hertaalde van het kerklatijn in de taal van de mensen, zo moet voor de twitterende jeugd de wereldliteratuur hertaald worden in tweets van 140 tekens, zo beweren de twee. Rensin en Aciman waren bij verschijnen vorig jaar eerstejaarsstudenten van de Universiteit van Chicago, ik hoop voor ze dat ze inmiddels tweedejaars zijn. Ze proberen het onmogelijke: meesterwerken samenvatten in zo'n twintig tweets per boek, vol met hedendaagse turbotaal en tweetkreten als WTF, LOL en OMG. ‘We doen een poging om de twee pijlers van onze generatie samen te brengen’, zeiden ze bij verschijnen.

De twee korten literatuur van grootheden als Dante, Shakespeare, Stendhal en Joyce in tot twitteratuur. Natuurlijk doen ze de boeken tekort. Maar het is een alleraardigste vraag: hoe zouden Hamlet, Odysseus en Dracula twitteren? Blijkbaar met veel kreten en gescheld. Neem Hamlet: “WTF IS POLONIUS DOING BEHIND THE CURTAIN???”

Vraag me af hoeveel een lezer begrijpt van de tweets als die de boeken niet gelezen heeft. Zelf voel ik me betrapt: hoe weinig meesterwerken uit de wereldliteratuur er in mijn geheugen gegrift staan. Het zou aardig zijn als er een Nederlandse pendant van kwam!

- Alexander Aciman & Emmett Rensin, Twitterature. The Worlds Greatest Books Retold Through Twitter, Penguin, 146 p, 9,95 euro.

Mark (bloem)leest: Marcel Proust

2010-03-17T18:06:00.004+01:00

Over de gevaren van het salonleven

"De illustere Huxlex (...) vertelt dat één van zijn patiëntes niet meer durfde uit te gaan omdat zij vaak, in de fauteuil die haar met hoffelijk gebaar werd gewezen, een oude heer zag zitten. Zij wist heel goed dat of het uitnodigende gebaar, of de aanwezigheid van de oude heer een hallucinatie was, want men zou haar een al in beslag genomen fauteuil niet zo hebben aangeboden. En toen, om haar te genezen, Huxley haar dwong weer naar soirees te gaan, stond ze voor een penibel moment van aarzeling of het vriendelijke teken dat men haar gaf de werkelijkheid was, of dat ze, om gehoor te geven aan een hersenschim, ten aanschouwen van iedereen op de schoot zou gaan zitten van een heer van vlees en bloed. Haar kortstondige onzekerheid was afschuwelijk."

Marcel Proust, Op zoek naar de verloren tijd IV, Sodom en Gomorra, blz. 45. (Niet meer leverbaar)

Enno leest: Jan Siebelink

2010-03-16T15:38:00.003+01:00

Zou eigenlijk Jan Siebelink doen in de bibliotheek van Wierden, in Overijssel, tussen Enter en Almelo, op het platteland, tussen de koeien en de blozende konen van de boerendochters, maar zag de auteur op de televisie tijdens het Boekenbal© met een enorm wit verband om het hoofd, als in een ouderwets stripverhaal, en was dan ook niet verbaasd, maar wel teleurgesteld, toen de organisatie belde met de boodschap dat het niet hoefde, omdat de schrijver zich ziek had afgemeld.

Tegen die tijd, het was ongeveer twee uur ’s middags had ik niet alles opnieuw gelezen, dat was ook niet nodig, maar wel Knielen op een bed violen, en voor het eerst het daarna verschenen Suezkade. Dat was een verhelderende exercitie, want er viel me iets op dat me voordien was ontgaan, over het werk van Siebelink. Hoewel ze op het oog weinig met elkaar gemeen hebben, lijken de beide hoofdrolspelers in de onderscheiden boeken erg op elkaar. Het zijn allebei wat de gereformeerden ‘wereldmijders’ noemen, ze trekken zich terug en scheppen hun eigen wereld, op orthodoxe wijze, want alles moet kloppen.

Het hok waar Hans Sievez in Knielen… zijn bibliotheek beheert vindt zijn evenknie in de boekenkast die protagonist Marc Cordesius in Suezkade vult met de betere Franse literatuur. Beide mannen lijken weer op de legendarische Des Esseintes, uit de door Siebelink al in de jaren zeventig vertaalde ‘Bijbel van de decadentie’: A Rebours, van Joris-Karl Huysmans. De extremen raken elkaar hier, de genotzuchtige heeft net zoveel last van aardse beslommeringen als de op heil wachtende bevindelijke. Toch jammer, dat we daar in het verre Wierden niet over hebben kunnen spreken.

Enno leest: 'Bernhard' van Annejet van der Zijl

2010-03-16T15:38:00.002+01:00

Verplichte kost, want afgelopen zondag in het openbaar interview gedaan met Van der Zijl, maar een straf was het zeker niet. Hoewel ze niet uit is op het ontmaskeren van de schurk die de prins was, is het lezen van haar prachtboek toch een zeer ontnuchterende ervaring. Bernhard was een man die vooral bezig leek met het in stand houden van een overvloed aan zelfbedachte mythen, waarachter hij op den duur haast volkomen schuilging. Aan de andere kant is het lakeiengedrag van iemand als Volkskrantchef Pieter Broertjes tenminste net zo ontluisterend. Wie dacht dat dit land over een kritische pers beschikte mag nog een keer raden.

Van der Zijl promoveerde op deze studie, die daardoor gelukkig niets aan leesbaarheid verloor. Ze dook diep in de archieven en sprak met vele betrokkenen om niet alleen een beeld te geven van de hoofdpersoon, maar ook van de tijd en wereld waarin hij geboren werd en opgroeide. Een Duitsland dat transformeerde van een feodale samenleving waarin de adel volop privileges had via de republiek van Weimar tot het Derde Rijk, met alle gevolgen van dien. Bij de oude en overbodige orde leidde dat tot armoede en veel frustratie, die Van der Zijl althans gedeeltelijk aanwijst als verklaring voor het wangedrag van de prins.

Het boek eindigt als de oorlog is afgelopen. Van der Zijl stelde vast dat studie over de latere jaren niets meer zou kunnen toevoegen aan het beeld dat zij schetste. We weten nu wie Prins Bernhard was. Een bedrijfsongeval, dat de monarchie grote schade heeft berokkend. De monarchisten onder ons zullen dat niet fijn vinden, de republikeinen worden weer eens bevestigd in hun opvatting dat het systeem niet meer van deze tijd is en beter kan worden ingeruild voor een republiek naar Duits model, waar de volksvertegenwoordiger een ambtenaar tot president kiest, die tegen een beschaafd salaris enkel linten mag doorknippen en af en toe eens een onschadelijke toespraak houdt.

Annejet van der Zijl – Bernhard, een verborgen geschiedenis - Querido

Anneke leest: ‘De grote zaal’ van Jacoba van Velde

2010-03-16T14:13:00.004+01:00

Tijdens het opruimen voor de verhuizing van Boekblad naar Capelle aan den IJssel kwam ik De grote zaal van Jacoba van Velde (Nederland Leest titel 2010) tegen. Collega Vincent zei dat ik het absoluut moest lezen, dus ik nam het mee naar huis.

Het grote voordeel van treinreizen is, dat je weer eens toekomt aan lezen. De treinreis naar Capelle is dusdanig lang, dat je met gemak twee romans per week kunt lezen. Het nadeel is dan weer dat je niet de hele tijd met hele dikke boeken wilt zeulen. Vandaar dat ik De grote zaal in mijn tas stak.

De grote zaal is geen verhaal waar je vrolijk van wordt. Een oudere vrouw wordt wakker in een verzorgingstehuis en weet niet meer hoe ze hier terecht is gekomen. Wat volgt is een verhaal over het leven in zo’n verzorgingstehuis waar je geen moment alleen bent, maar waar je je toch ongelofelijk eenzaam voelt.

Ik vond het een prachtig en ontroerend verhaal. Het is voor het eerst gepubliceerd in 1953, maar dat merk je eigenlijk nauwelijks. Eigenlijk is het heel actueel, tegenwoordig sterven oude mensen bijna allemaal in een verzorgings- of bejaardenhuis. Daarbij is het van alle tijden dat sterven iets is wat je alleen doet, de emoties en gevoelens daarover veranderen niet.

En zo zat ik met tranen in mijn ogen in de trein naar huis, volgende keer misschien toch even nadenken of een boek wel geschikt is voor de dagelijkse treinreis.

Van 22 oktober t/m 19 november ontvangen leden van de bibliotheek De grote zaal in het kader van Nederland Leest 2010.

Lucie leest Apps

2010-03-16T13:02:00.004+01:00

Als ik lees over moderne zaken als App's voor de iPhone kan ik ze tegenwoordig uitproberen. Tot twee weken geleden was het allemaal abacadabra voor me, nu heb ik ook een iPhone en speel ik het spelletje mee. In het kader van de Boekenweek is er een gratis App te downloaden van Joost Zwagerman. Het zijn wonderlijke teksten die voorgelezen worden door Hans Teeuwen. Die heeft nogal een pregnant stemgeluid. Als ik het goed begrijp komt er vanzelf gedurende elke dag in de Boekenweek een nieuwe aflevering binnenlopen.

Vorige week was er ook al een App voor een boek van Heleen van Royen. Eerste dag gratis, daarna 0,79 euro. Niet een bedrag om van wakker te liggen, dus zo uitgegeven. Het boek heet Vulpen en is eigenlijk een verzameling columns. Ze gaan over een bekende Nederlandse auteur die Van Royen geld biedt in ruil voor seks. Ik houd helemaal niet van Heleen van Royen, maar toch lees ik dit zomaar in een ruk uit. Dit is leuker dan een e-book op een e-reader lezen. De letters zijn goed, het is doorbladerbaar. Je kunt je allerlei verhalen/boeken/wijsheden/tips op de iPhone voorstellen die je voor 79 cent best wilt kopen.

Sta ook in een SuperdeBoer deze week. Niet in mijn eigen woonplaats, in Amsterdam zijn geen SuperdeBoers. Welke wijn zal ik meenemen? Had Podium ook niet een app, bedenk ik. Binnen 1 minuut heb ik de Wijngids-app gevonden en gedownload. 7,99 euro. Wel een beetje prijzig, maar van het gidsje dat thuis in de keuken staat maak ik veel te weinig gebruik. Die neem je niet mee naar de winkel als je boodschappen doet. Het werkt heel goed, daar in die SuperdeBoer. Je kan op supermarkt zoeken en de omfietswijnen bekijken. Later in een AH vind ik de inhoud weer tegenvallen, daar vind ik alleen rode wijnen van boven de 12 euro. Is dat een foutje? Kan dat verbeterd?

Ik sms naar onze uitgever: zullen we in het kader van de Boekblad Academie hier een cursus over maken?

Lucie leest: 'Jong gedaan'

2010-03-06T18:05:00.007+01:00

De Boekenweek komt er aan en we gaan ons met zijn allen de komende weken bezighouden met het thema Oud en Jong in de letteren. De Titaantjes. Vanochtend staat Trouw er al vol van. Waarschijnlijk daardoor getriggerd koop ik op de antiquarische afdeling van de Utrechtse boekhandel De Rooie Rat een boekwerkje getiteld Jong gedaan. Kinderwerk en beginnerswerk van 28 auteurs, een uitgave van Querido/Singel 262 uit 1968. De afbeelding op het omslag is van oud-Querido-uitgever Ary Langbroek, hij maakte het toen hij 17 was.

'Aan het begin van ieder schrijverschap ligt een probeersel', meldt de flaptekst. 'Het kan van een puberhand zijn, kan op de puberschrijftafel zijn ontstaan. Niet alles wordt bewaard, veel is weggegooid of gaat verloren door slordigheid of overmacht. Maar in allelei laden ligt nog van alles.'

Een aantal bijdragen valt mij in het bijzonder op, onder meer die van Inez van Dullemen en die van Alfred Kossmann. Ze schreven die teksten allebei toen ze 11 jaar waren. Het is helemaal geen kindertekst. Wat lazen zij in godsnaam voor boeken in hun lagere schooltijd?

Inez van Dullemen (1925): 'Er was eens een man die een mens had gedood. Deze moord was niet voortgesproten uit wraakgierige plannen of moordlust, nee..., het was drift geweest, vurig oplaaiende drift. na zijn daad was de man voor de rechters gevlucht naar een vreemd eland, waar hij veilig, was, maar zijn geweten loet hem niet met rust. Op een nacht, toen de man zich riuusteloos op zijn legerstede om- en om driaaide, kwam de geest van de vermoorde man hem kwellen. (...)'

En Alfred Kossmann (1922-1998): 'In het midden van Afrika leefde eens een knaap als slaaf bij een zeer wreeden meester Iera van Consyvolia geheeten. Eens toen de meester met zijn slaaf Wayo geheeten op jacht was sloeg hij den knaap zoo dat deze voor dood op den grond viel. Zijn meester dacht dat hij werkelijk dood was en liet hem daarom op de grond liggen. Een klein uur later naderde een kleine karavaan, bestaande uit tien reizende kooplieden die op kameelen gezeten de Sahara woestijn doortrokken. (...)'

Enorm leuk boekje. Als je het googelt zie je dat het nog wel op de kop te tikken is. Van harte aanbevolen.

- Jong gedaan. Kinderwerk en beginnerswerk van 28 auteurs. Singel 262, 1968.

Lucie leest: 'Ritalin is de oplossing niet' van Barbara Simonsohn

2010-02-25T08:45:00.008+01:00

Ineens ben ik te Maassluis, onder meer in de prachtige boekhandel Keizerrijk. Een Boekenpartners-winkel, zie ik aan het tasje dat ik krijg. Ik ben zeer verrast door zijn assortiment en uitstraling. Drie boeken koop ik er, onder meer Ritalin is de oplossing niet, Hyperactieve kinderen echt helpen, vanwege een paar in de lucht hangende diagnose AD(H)D in mijn omgeving. Auteur: Barbara Simonsohn, uitgeverij Akasha.

Veel hyperactieve kinderen worden met ritalin behandeld, het medicijn wordt tegenwoordig door miljoenen kinderen - en volwassenen ook - gebruikt, en kan leiden tot blijvende schade aan de gezondheid. Barbara Simonsohn(1954, Hamburg) studeerde sociale wetenschappen en politicologie en deed een opleiding biologische land- en tuinbouw. Ze houdt zich intensief met voeding bezig.

Ritalin werkt volgens haar verslavend middel en veroorzaakt bij gebruik op lange termijn onder andere prikkelbaarheid en hyperactiviteit, juist de problemen die dit medicijn zou moeten genezen! Simonsohn schetst in dit boek resultaten van kritische onderzoeken naar ritalin, waaruit blijkt dat de groei van met name de hersenen wordt belemmerd en dat het risico op blijvende stoornissen in de hersenen groot is.

Als alternatief biedt zij een holistische behandelwijze om de kwaliteit van leven van hyperactieve kinderen en hun gezin op natuurlijke wijze te verbeteren. De mogelijkheden die zij aanreikt zijn divers, zoals juiste voeding, goede communicatie binnen het gezin, de weerbaarheid en het gevoel van eigenwaarde van het kind vergroten, meditatie en homeopathie.

Ik kan het eerlijk gezegd inhoudelijk allemaal niet beoordelen, maar het klinkt mij geloofwaardig in de oren. Ze gaat wel erg gedetailleerd in op allerlei mineralen en vitaminen en de tekorten in ons huidige eten, en hoeverre dat allemaal klopt weet ik niet, maar ik geloof haar wel. et lijkt mij een boek dat mensen die over Ritalin twijfelen heel wat handvatten geeft om het eerst nog maar eens een jaartje anders te gaan proberen. Handoplegging en slikken van de afa-alg, om het maar héél kort door de bocht samen te vatten.

- Barbara Simonsohn, Ritalin is de oplossing niet, uitgeverij Akasha, isbn 9789460150081, 19,90 euro

Lucie leest: 'Julius Winsome' door Gerard Donovan,

2010-02-25T08:34:00.004+01:00

Ik ben verhuisd, het werk is verhuisd, u moet mij maar vergeven dat ik even geen tijd had voor stukjes op BoekbladLeest. Maar het leven is nu weer zover op orde dat ik weer kan lezen, het lijkt maanden geleden dat ik daar de rust voor had. Het eerste boek dat ik lees heet Julius Winsome en is geschreven door Gerard Donovan, een Ierse schrijver die in New York woont, in een verlaten station, volgens de flaptekst. Dat willen we allemaal wel, in een verlaten station wonen. Ik kreeg het van Lidewijde Paris, die ik interviewde. Ze stond op de cover van het laatste Boekblad Magazine, Hannie van Herk heeft haar fantastisch gefotografeerd.

Hoofdpersoon van het boek is een vijftiger die in een blokhut in de bossen in de noordelijke Amerikaanse staat Maine woont: Julius Winsome. In deze hut heeft hij zijn hele leven met zijn vader gewoond. Tussen de boeken, meer dan drieduizend boeken. Het zijn precies de boeken die zijn vader al neerzette, Julius heeft nooit iets veranderd. Hij leeft alleen. Vrouwen is hij niet gewend. Zijn moeder is overleden bij zijn geboorte. Er is een tijdje een vrouw geweest die met wie hij een relatie had, maar zij heeft hem na een tijdje verlaten voor een ander. Zijn boeken beschermen hem, letterlijk als isolatie, en figuurlijk als een bron van verhalen tegen de buitenwereld.

In het begin lijkt Julius vrij normaal: een man alleen die opgaat in zijn boeken en de herinneringen aan zijn vader en grootvader. Zijn enige gezelschap is zijn hond Hobbes. Het heeft wel iets romantisch: het koude weer buiten, de stoel bij de houtkachel, de oude boeken die hem meeslepen naar andere werelden. Hij zit lekker te lezen in Tsjechov, als buiten een schot klinkt. Op zich is dat in de uitgestrekte bossen van Maine niet bijzonder, er zijn veel jagers actief. Maar dit schot klinkt erg dichtbij. Julius gaat op onderzoek uit en vindt buiten een bloedende Hobbes. De dierenarts naar wie hij hem toe brengt meent dat Hobbes niet per ongeluk is neergeschoten, daarvoor is het van te dichtbij gebeurd.

Julius neemt wraak. Hij heeft diverse geweren in huis, die nog stammen van zijn vader en grootvader die beiden in diverse oorlogen gevochten hebben en daar voor hun leven door getekend zijn. Het onrustbarende van het boek is dat wat deze Julius doet onmenselijk zijn, maar hijzelf niet.

- Gerard Donovan, Julius Winsome, vertaling Marion Op den Camp, uitgeverij Ailantus, isbn 9789089530103, 184 blz. € 16,95

Vincent leest: 'The "Dreadnought" Hoax' van Adrian Stephen

2010-01-17T22:25:00.006+01:00

Luierend in het Tembo Hotel in Stone Town kwam de vraag ineens op: hoe zat dat ook al weer met de Bloomsburygroup en de Sultan van Zanzibar? Wat is het dan fijn een vriend te hebben die boeken verzamelt waar je ooit eens behoefte aan zult hebben.

The 'Dreadnought' Hoax is een verslag van Adrian Stephen, de broer van Virginia Woolf en Vanessa Bell, over twee grappen die hij en zijn vriend Horace de Vere Cole hebben uitgevoerd, waarvan eentje samen met Virginia. Links op de foto op het omslag, moeilijk te zien en dan ook nog onherkenbaar gesminkt, staat Woolf, verkleed als een man in de entourage van de 'keizer van Abessinië'. Adrian Stephen is de rechterman met de bolhoed, De Vere Cole de linker Engelsman.

De grap was als volgt. In 1908/1909 was de Sultan van Zanzibar in Londen. Groot nieuws voor die tijd, het stond in de kranten. Stephen en De Vere Cole bedachten een practical joke: ze stuurden een paar uur van tevoren een telegram, ondertekend met Lucas - want zo heten al die ambtenaren in die tijd naar hun idee - naar de burgemeester van Cambridge dat de oom van de Sultan van Zanzibar langs zou komen. Samen met een paar vrienden togen ze naar een theaterkledingverhuurbedrijf, vermomden zich en togen per trein naar Cambridge waar ze opgewacht werden door een delegatie. Stephen speelde vertaler Swahili-Engels en verhaspelde Grieks-Latijnse teksten met een paar woorden Swahili tot een soort Afrikaans taaltje. Ze werden met alle egards onthaald en behandeld, kregen rondleidingen, thee en na een tijdje namen ze weer afscheid, gingen richting trein en dat was dat. Niemand had het door.

In 1910 werd het opnieuw tijd voor een grap. Een deel van de vloot lag in Weymouth Bay en Stephen en De Vere Cole bedachten dat het leuk zou zijn als de keizer van Abessinië een oorlogsschip, de Dreadnought, zou inspecteren. Virginia Woolf speelde deze keer mee. Op dezelfde simpele wijze stuurden ze ook dit keer weer een telegram, werden met alle lof onthaald, inspecteerden de vloot, en gingen na een tijdje weer terug. Opnieuw onontdekt.

Echter, De Vere Cole had na de Sultan al kranten ingelicht over hun stunt. De burgemeester van Cambridge was 'not amused' zo voor de gek gehouden te zijn en eiste maatregelen van de universiteit van Cambridge waar beide jongemannen studeerden. Het liep met een sisser af, maar een mythe was geboren. De tweede keer lichtte hij opnieuw de kranten in. Nu was het schandaal groter, er werden vragen gesteld in het lagerhuis en uiteindelijk werd hierdoor de beveiliging aangescherpt op de schepen. De Commander in Chief kreeg nog geruime tijd op straat de 'BungaBunga' nageroepen, een woord dat Stephen had gebruikt en een van de bemanningsleden onthouden had.

In 1936 stelde Stephen de twee grappen op papier. Gelukkig, want het is natuurlijk wel een bijzonder verhaal. 'It was tactfully put to me that though it was true enough that others of the party might be more gifted and could make an infinitely more amusing legend than I, yet a legend their story would remain, while I, not having the imagination to invend an untruth, would be bound to stick to the facts.' Dat is volgens Adrian Stephen de reden dat hij en niet bijvoorbeeld Virginia het 61 pagina's tellende boekje schreef. En het klopt. Hij pende zonder omhaal de feiten neer, maar wel met gevoel voor understatement.

'It is far and away the best and most reliable account of what took place and one is grateful for it', schrijft Quentin Bell, zoon van Vanessa, in zijn voorwoord. 'But, at the same time, it is impossible not to regret that it is now the only first-hand document. Virginia Woolf did once write and deliver a lecture on the subject. (...) I heard it. (...) it left us "helpless with laugher". ' Helaas is die versie niet meer compleet. Ik stel me zo voor dat het een verhaal was als van David Sedaris, van zijn verhalen kun je ook van je stoel vallen van het lachen.

The 'Dreadnought' Hoax, Adrian Stephen, Chatto & Windus - The Hogarth Press, reissued 1983.

Vincent leest: 'The other hand' van Chris Cleave

2010-01-05T16:36:00.015+01:00

Most days I wish I was a British pound coin instead of an African girl. Everone would be pleased to see me coming.' Door deze tragikomische beginzin schoot ik gelijk keihard in de lach, en dat is zo gebleven bij The other hand. Het is het verhaal van Little Bee, een Nigeriaanse vluchtelinge in Engeland, en dat van Sarah Summer, succesvol hoofdredacteur van de vrouwenglossy Nixie. Vrolijk is het niet: zelfmoord, slachtpartij, afsnijden van een vinger, op de vlucht zijn, maar het is wel op een uitmuntende manier vol humor beschreven. Zelden zo vaak gelachen met een boek terwijl het onderwerp daar absoluut geen aanleiding toe geeft. Door het op deze manier te schrijven maakt Cleave de vluchtelingenproblematiek opnieuw bespreekbaar en leesbaar. Het is absoluut geen verhaal om medelijden op te wekken, in tegendeel, maar wel een oproep tot mededogen en gastvrijheid.

In de Bestseller60 heb ik de Nederlandse vertaling nog niet gesignaleerd, maar ik hoop en bid dat het wel gaat gebeuren. Dat The other hand de Zafon, Larsson, Hosseini, Ammaniti van 2010 is. Want het boek is echt de moeite waard. Chris Cleave schetst door Little Bee en Sarah Summer om en om aan het woord te laten de problemen in Engeland en Nigeria. Little Bee is daar dankzij Sarah aan een slachtpartij ontsnapt, terwijl die haar zus wel het leven kostte, iets waarover Sarah's echtgenoot zich schuldig voelt. Het is een enorme dramatische scene, zonder dat-ie over the top gaat. Het heeft ook gevolgen voor het huwelijk van Sarah en Andrew. Vervolgens komt Little Bee in Engeland in een vluchtelingenkamp.

Cleave laat je nadenken over de waarden en normen die we eropna houden. Dat illustreert hij op een wrange wijze door een vrouwelijke Britse officer van de vreemdenlingenpolitie te laten antwoorden op Little Bees vraag wat het inhoudt om in Engeland te mogen zijn: 'Well, you've got to be British, haven't you? You've got to have our values.' Als je het verhaal gelezen hebt en weet wat eraan vooraf is gegaan, geeft dit zinnetje aan dat het met de normen in Engeland slecht gesteld is. Wie wil er nog Brits zijn als je dit hoort. Ik niet. Helaas zal het zelfde voorkomen in Nederland.

Op de eerste pagina, en dat zie je tegenwoordig wel vaker, hoewel nog niet in Nederland, heeft Cleaves senior editor Suzie Doore een wervend voorwoord geschreven, de volgende twee pagina's staan vol met laaiend enthousiaste quotes over het boek. Een derde pagina laat van vier verschillende literatuurbijlagen zien hoe goed ze Cleaves vorige boek vonden. 'Stunning' zei Newsweek, 'Stunning' volgens New York Times, 'Stunning' aldus International Herald Tribune en 'Stunning' volgens Bookmarks Magazine. Het doet me glimlachen als ik ze allevier onder elkaar zie staan. Grappig.

Zou het helpen als je redacteur een positief bericht schrijft op de Franse titelpagina? Voor mij was het niet nodig, ik was al om toen ik op de achterplat gelezen had dat er een jongetje van vier of vijf in voorkomt die weigert zijn Batmanpak uit te trekken. Ook tijdens de begrafenis van zijn vader - de man van Sarah. Het beeld daarvan bleef me bij. Als een Nederlandse uitgever die je kent en respecteert het doet, zou het wellicht helpen. Doore is waarschijnlijk wel bekend onder de literatuurliefhebbers in Engeland gok ik zo.

In Nederland is het boek verschenen bij Prometheus, onder de titel Kleine Bij. Bij de Amerikanen heet deze roman overigens ook Little Bee. Ik zeg nog maar een ding: Stunning! en dat mag gequoted worden.

Kleine Bij, Chris Cleave, Prometheus, 19,95 euro

Lucie leest 'Veranderend licht' van Jens Christian Grøndahl

2010-01-02T19:08:00.006+01:00

De roman Veranderend Licht lag al een tijdje op de stapel 'te lezen'. Eerder dit jaar las ik maakte ik kennis met de Deense schrijver Jens Christian Grøndahl door het boek Indian Summer. Zijn krachtige, poëtische, weemoedige stijl smaakte naar meer. Hij slaagt er knap in om langs en door de kieren en krochten van de menselijke ziel te manoevreren en daar onverwachte onvoorspelbare innerlijke bewegingen tegen te komen. Deze roman gaat over zelfinzicht, en over de noodzaak oordelen te durven herzien. Hoofdpersoon is Irene, een 56-jarige advocate, gespecialiseerd in echtscheidingen. Zij wordt verlaten door haar man. Veel vrouwen in dit boek zijn door hun man verlaten voor een jonge blom: het gebeurde ook indertijd haar eigen moeder, en het gebeurt de vrouw van een eerdere minnaar van haar.

Tot haar eigen verbazing slaat het vertrek van haar man haar nauwelijks uit het lood. Wel heeft ze alle tijd en ruimte om haar levensgeschiedenis te overdenken. Wanneer ze haar moeder in het ziekenhuis bezoekt, die bang is dat ze in de narcose voor haar heupoperatie zal blijven, geeft deze haar een oud schoolschrift, dat ze alleen mag lezen als moeder het leven laat. Ze leest het schrift, ook al sterft haar moeder niet, en ontdekt daar ze dat haar vader, ofwel dat de man die van haar moeder scheidde toen ze dertien jaar oud was, niet haar biologische vader is. Dat is een eerdere geliefde van haar moeder, Samuel, cellist.

Ze begint een zoektocht naar deze vader, van wie ze alleen weet dat hij in de Tweede Wereldoorlog naar Zweden vluchtte om het vege lijf te redden. Toen hij na de oorlog terugkwam bleek zijn geliefde heel snel na zijn vertrek met zijn beste vriend getrouwd te zijn. Het slotstuk van het boek waarin ze haar vader gaat zoeken en door Europa rijdt (naar Wenen en Ljubljana, in beide steden ben ik de afgelopen jaren toevallig geweest) en hem uiteindelijk ook vindt vind ik het mooist.

De inmiddels 80-jarige Samuel draagt de hele wereldgeschiedenis met zich mee: geboren in een arm joods gezin in St. Petersburg, op zijn dertiende geemigeerd naar Kopenhagen, daar ontwikkeld tot briljant musicus, maar in 1942 gevlucht naar Zweden. Na de oorlog verhuisd naar Palestina, getrouwd met een vrouw die Auschwitz overleefd heeft, zoon verloren tijdens de Zesdaagse Oorlog, daarna pleegt zijn vrouw zelfmoord. Hij verhuist naar New York, en strijkt uiteindelijk neer in Wenen.

Vader dochter? Daar zijn ze te oud voor. Toch is zij ineens verbonden met de wereldgeschiedenis en de verschoppelingen der aarde. Uiteindelijk op weg naar huis terug neemt ze in de achterbak van haar auto een vluchteling mee de grens over. Mooi wijs boek. Niets in onze persoonlijke geschiedenis is voorspelbaar. De dingen gebeuren en alles kan altijd weer veranderen. En iedereen. Zoiets.

- Jens Christian Grøndahl, Veranderend licht, Meulenhoff, 2008, 301 blz., isbn 9789029083102

Anke leest: 'Paramaribo. De vrolijkste stad in de jungle' van Anil Ramdas

2009-12-27T12:18:00.006+01:00

Deze donkere laatste dagen en weken van het jaar breng ik een groot deel van mijn gedachten door in tropisch Suriname. Met dank aan een (potentiële) nieuwe opdrachtgever ga ik terug naar het land waar ik dertien jaar geleden afstudeeronderzoek deed, mezelf, net als toen, verdiepend in de migratiegeschiedenis van een van 's lands vele bevolkingsgroepen. Van de Hindostanen dit keer, nazaten van(hindoestaanse en islamitische) contractarbeiders uit toenmalig Brits Indië, die het werk op de plantages overnamen van de creolen na de afschaffing van de slavernij. Ik lees vooral oude boeken, heerlijk geel en muffig, nieuwere boeken over oude tijden en nieuewe losse documenten.

Maar het eerste boek van de enorme stapel in mijn kamer dat ik van A tot Z heb uitgelezen is juist recent en heeft maar zijdelings met het onderwerp van mijn artikel-in-wording te maken: Paramaribo, van Anil Ramdas. Bij de presentatie van dit boek in het Sarnamihuis, het museum en cultureel centrum over en voor de Hindostanen in Den Haag, werd het boek nogal kritisch ontvangen. Het zou Suriname en de hindostanen daar in een kwaad daglicht stellen. Daarom, en omdat het geen kwaad kan over de actuele situatie van een land te lezen als je over de geschiedenis ervan schrijft, wilde ik dit lezen.

Ja, ik kan me voorstellen dat er Surinamers zijn die boos zijn op Ramdas om dit boek. Als je vooral trots bent op Suriname, mooie (jeugd-)herinneringen uit het land koestert, moe bent van neerbuigende kritiek door Nederlanders of door (mede-)Surinamers die langer uit het land weg zijn dan dat ze er gewoond hebben, wil je dit niet lezen. Wil je niet lezen dat het in Suriname onmogelijk is om met wie dan ook een afspraak te maken. Wil je niet lezen dat het krijgen van een politieke post geen kwestie is van verdienste maar van contacten. Laat staan dat je wilt lezen over cokehandelaars in De Palmentuin, de oude gebogen kleine tante Leen die haar dagopbrengsten uit verkoop van groente op de markt dagelijks vergokt in het casino omdat ze daar dan tenminste een bord soep en een broodje te eten krijgt. Of over de ruidruchtigheid en leegheid van het vertier waarin de middenklasse zich 's nachts in stort.

Lees je het met wat meer afstand, dan is het 'gewoon' een mooi boek. Met verrassende portretten en verhaaltjes van de inwoners van een land dat nauwelijks echt in zichzelf gelooft en te ver van 'de grote wereld' af ligt om daar echt bij betrokken te zijn. Creatieve overlevingsstrijd zoals miljarden mensen in ontwikkelingslanden die dagelijks voeren. Een eigenaardige mix van bevolkingsgroepen, die soms als vanzelfsprekend met elkaar omgaan en mengen en elkaar op andere momenten juist op subtiele maar niet mis te verstane wijze buitensluiten. En een schrijver die ook zelf vooral mooie herinneringen koesterde en bijna wanhopig zoekt naar de plaatsen en mensen en gevoelens uit die herinneringen. Die ontdekt dat hij geen afstand kan nemen maar ook niet meer dichtbij komt. Mooi, ontroerend en pijnlijk.

- Anil Ramdas, Paramaribo: de vrolijkste stad in de jungle, De Bezige Bij, 2009, isbn 978-90-234-3977-6, €17,50

Enno leest: John Stuart Mill

2009-12-24T15:21:00.004+01:00

De lezing van John Stuart Mills Over Vrijheid had deze keer een extra feestelijk tintje: het boek verscheen oorspronkelijk in 1859 en bestaat dus op de kop af 150 jaar. Ter gelegenheid van dat jubileum verscheen een bundel beschouwingen van Nederlandse denkers over diverse deelaspecten van het baanbrekende werk.

Een recente biografie van Mill kreeg als titel Victorian Firebrand en daarmee is de lading wel zo ongeveer gedekt. De grondlegger van het moderne liberalisme was welhaast gespecialiseerd in het op vernuftige wijze aanpakken van heilige negentiende eeuwse huisjes. Zo was hij toen al voor de gelijkberechting van man en vrouw en voor de vrijheid van meningsuiting.

In Over Vrijheid komt Mill tot de conclusie, dat de vrijheid van ieder individu het hoogste goed is. Die vrijheid is echter niet absoluut, de grens ligt bij het schade berokkenen aan anderen. Het mooie is nu, dat hij niet dogmatisch vastlegt wat wel en niet schade berokkent, maar juist oproept tot een vrije uitwisseling van argumenten. Anders dan bijvoorbeeld het socialisme in al zijn bonte verschijningsvormen, van fascisme tot communisme, is het door Mill gegrondveste liberalisme dan ook niet star, maar dynamisch. Waarbij wel enkele grondregels horen, zoals een schier onbeperkte vrijheid van meningsuiting. Die mag alleen worden beperkt in het geval van bijvoorbeeld een agitator die een toch al opgewonden mensenmassa aanzet tot destructieve actie, maar het moet wel bij hoge uitzonderingen blijven.

Waar Mill schrijft over de vrijheid van meningsuiting, klinkt hij opmerkelijk modern: ‘(…) als het criterium moet zijn dat mensen die aangevallen worden daar aanstoot aan nemen, dan denk ik dat de ervaring leert dat mensen aanstoot nemen, zodra een aanval overtuigend en krachtig is, en dat zij iedere tegenstander die hen in het nauw brengt en op wie zij maar moeilijk een weerwoord hebben, onredelijk vinden zodra hij van een goed gefundeerde mening over het onderwerp blijk geeft’.

Het gaat Mill daarbij niet om de vrijheid van meningsuiting als een losstaand grondrecht, zijn utilitaristische wortels klinken door in de redenering dat een onbelemmerde uitwisseling van visies en gedachten goed is voor het vooruit helpen van de maatschappij – een observatie waarvoor tot op de dag van vandaag voldoende aanwijzingen te vinden zijn.

Twaalf Nederlandstalige denkers namen voor de bundel 150 Jaar Over Vrijheid elk een deelonderwerp uit Mills oeuvre bij de kop. Het is een bont gezelschap. Aan de ene kant iemand als Paul Cliteur, aan de andere de kersverse partij-ideoloog van GroenLinks Dick Pels. Cliteur heeft het over de godsdienst. Hij stelt vast dat Mill slim genoeg was om uit het gevang te blijven, terwijl anderen die zijn opvattingen deelden wel in het cachot verdwenen, en trekt de lijn door naar onze moeilijke tijden, waarin de vrijheid van meningsuiting vreemd genoeg nog steeds een heikel onderwerp is. Pels verdedigt zoals te verwachten was de elite en doet als een geborneerde regent moeilijk over ‘populisme’. Dat is meteen ook de makke van dit verder zeer interessante boek: de stellingen zijn betrokken en weinigen komen de loopgraven uit.

Uit beide boeken blijkt wonderwel, dit ter afsluiting zodat we weer verder kunnen met iets anders, dat het denken in termen van links en rechts onvruchtbaar is. Wat vroeger links was loopt nu verloren rond of houdt zich als ware reactionairen bezig met de verdediging van ‘verworven rechten’, wat ooit als rechts werd bestempeld heeft zich met overgave gestort op wat vroeger typisch linkse onderwerpen waren. De scheiding der politieke geesten vindt tegenwoordig veeleer plaats langs de lijn die loopt tussen vrijheid en onderdrukking, tussen optimale ontplooiing van ieder individu en toenemende staatsmacht. Wie vrijheid kiest, leze Mill.

- John Stuart Mill – Over Vrijheid – Boom
- Dirk Verhofstad (samenstelling en redactie) – John Stuart Mill; 150 Jaar Over Vrijheid – Houtekiet/Atlas

Enno leest: 'The Fallen' door Dave Simpson

2009-12-24T14:42:00.005+01:00

The Beatles en de Rolling Stones hebben natuurlijk aardige platen gemaakt, maar het relevantste wat de Britten muzikaal ooit hebben voortgebracht is The Fall, het telkens weer wisselende gezelschap rond zanger en dichter Mark E. Smith.

Een kleine 50 mensen hebben sinds eind jaren 70 in de band gespeeld, voor perioden variërend van vele jaren tot één nummer. Journalist Dave Simpson beschrijft in dit zeer meeslepende epos zijn speurtocht naar al die gevallen deelnemers, waarvan een enkeling zelfs van de aardbodem verdwenen lijkt. Zijn queeste gaat niet alleen ten koste van Simpsons eigen geestelijke gezondheid en liefdesrelatie, maar levert ook een bijzondere bandbiografie op, die uiteraard volledig draait rond het zonderlinge genie Smith.

Simpson stelt niet ten onrechte dat The Fall geen fans heeft. Je hebt er een pesthekel aan of bent geobsedeerd, tot op het waanzinnige af. Voor iedereen die ooit deel uitmaakte van de groep geldt dat laatste in verhoogde mate. Zij hebben allemaal een klap van de molen meegekregen, of zoals één van de gitaristen het uitdrukt: het lukt niemand in The Fall om normaal te blijven.

Debet daaraan is vooral de merkwaardige manier waarop Smith zijn troepen leidt. Agressie en spanning zijn de sleutelwoorden, de leider is volkomen onberekenbaar, kent de woorden ‘concessies’ en ‘compromis’ niet, en haalt de merkwaardigste capriolen uit. Volgens Simpson met als doel het telkens weer vers houden van de muziek, zodat het unieke karakter van The Fall bewaard blijft. Met succes, want hoewel inmiddels een instituut komt de band telkens toch weer verrassend uit de hoek. Tot grote vreugde van de obsessieven uiteraard.

Over alle diep menselijk verhalen die Simpson verzamelde valt voortdurend de schaduw van een grotendeels afwezige Smith, zodat het raadsel achter The Fall eigenlijk nog groter word. Wat uiteindelijk natuurlijk alleen maar goed is. Zetten we nu weer even wat platen op.

- Dave Simpson, The Fallen, Canongate

Vincent leest: ''Ze zijn gek geworden in Den Haag'' van Wouter Meijer

2009-12-21T22:39:00.016+01:00

Verhalende non-fictie zit in de lift. Denk aan De bouwfraude, De geldpers, De prooi, (De) Opkomst en ondergang van DSB. Thuis heb ik ook een superdik boek liggen over Rusland tegen Napoleon. Het meet zeker 8 cm. Duiding van historische gebeurtenissen, daar is blijkbaar in dit decennium behoefte aan. Liefst vergezeld van een persoonlijk tintje. Zoals De eeuw van mijn vader en het boek van Judith Koelemeijer deden: persoonlijke gebeurtenissen tegen een breder perspectief afgezet.

'Ze zijn gek geworden in Den Haag' begint al direct goed - je hoort het Willem Oltmans al kraaien. De openingszin is een quote uit 1997 van hem: ' Ik trek me geen flikker aan van wat de Nederlandse kranten schrijven, ik ga altijd zelf kijken.' Een prima leidraad voor journalisten, ook van een vakblad. En in dit geval was hij de enige die dat gedaan heeft in de eerste periode.

Wouter Meijer heeft de kwestie Nieuw-Guinea en de rol van Willem Oltmans behandeld in dit proefschrift. Oltmans stond aan de zijde van Indonesie, terwijl Nederland het laatste stukje kolonie in Azie niet wilde overdragen aan haar voormalige archipel vanwege ressentimenten. Een kwestie waarbij JFK zelfs nog ingreep. Het duurde tot 1962 voor het zover was. Als je het verhaal leest snap je niet waarom het zolang geduurd heeft.

In die tussentijd heeft Oltmans een aantal keer geprobeerd het proces te sturen. Hij geloofde in dat het beter was dat Nieuw-Guinea werd overgedragen aan Indonesie -en hij mocht Soekarno-, maar zijn ego zat 'm in de weg: hij wilde lof voor wat hij deed en maakte dus bekend wat beter stilletjes diplomatiek verder afgehandeld had kunnen worden. Dat ergerde mensen.

Meijer toont ook aan dat Oltmans in die tijd al werd tegengewerkt door Luns cum suis. Een kwestie waarvan veel mensen eerst dachten dat het een complottheorie was die alleen in Oltmans' hoofd bestond. Niet dus. Ook zo'n mooie les: de overheid doet niet alleen dingen die goed voor je zijn. Nu speelt er momenteel weer eentje: wilde Bernhard onderkoning van Indonesie worden? Het klinkt mij al te zot voor woorden in de oren, maar hey: er zijn gekkere dingen gebeurd. Wel goed dat er een boek over verschenen is, ZKH, dan kan ieder zelf een mening vormen.

Het is wel een erg interessante kwestie die Meijer uitkoos: ik heb met veel plezier zitten lezen, hongerig ook naar al die - soms saillante - informatie. Meijer mixt de problemen rondom een historische gebeurtenis met de persoonlijke kwesties van Oltmans die daarmee verweven raken. Hij doet dat op strakke, adequate wijze zonder veel poespas en daardoor is het een goed leesbaar boekje geworden. Soms zou hij nog wel wat meer invulling mogen geven aan de achtergronden en de geschiedenis wat rondborstiger mogen vertellen. Maar dat komt vast wel in de biografie die hij aan het schrijven is over Willem Oltmans.

'Ze zijn gek geworden in Den Haag', Wouter Meijer, Elsevier Boeken, 14,95 euro

Lucie leest: 'Levi Andreas' van David Pefko

2009-12-10T19:09:00.010+01:00

Alweer aangenaam verrast door een Van Oorschot-debuut. Gelezen in een chaletje in de Eifel, waar het vorige week (buiten) nogal koud was en nat, en er binnen dus enorm veel tijd was voor lezen. Al gold die verrassing vooral de eerste helft van de behoorlijk omvangrijke roman.

De ik-figuur is Rosa, een allenige eenzame gesjeesde psychologie-studente die overhemden strijkt in een stomerij in Amsterdam Oud-Zuid. Haar moeder heeft na een chaotisch leven daar een einde aan gemaakt door een fles gootsteenontstopper leeg te drinken. Haar broer is vervolgens naar Amerika vertrokken, haar vader is niet meer in beweging te krijgen. Ooit studeerde Rosa psychologie, nu slijt ze haar dagen strijkend in gezelschap van de veel oudere Lidy en een Poolse, die een verhouding krijgt met de baas.

En er is nog een ik-figuur, Levi, een jongeman die van jongsafaan al zwendelt en bedriegt, op te grote voet leeft, voortdurend financiële problemen heeft en op traditionele wijze met een 22-jarig meisje van samenwoont, dat hij overigens nooit een naam geeft. Uiteindelijk wordt de grond hem te heet onder de voeten en vlucht hij naar Zuid Amerika.

In het eerste deel komen ze beurtelings in tientallen korte hoofdstukken aan het woord. Het roept eerst wat bevreemding op, omdat je niet weet welke 'ik' aan het woord is, maar een icoontje van een strijkijzer boven de hoofdstukken waarin Rosa vertelt geeft uitkomst. De werelden en werkelijkheden die ze beschrijven zijn tamelijk bizar. Pefko's stijl is lichtvoetig en tragikomisch, het is erg vermakelijk hoe ze beiden hun eigen wondere werkelijkheid creëren. Van dit stuk heb ik met volle teugen genoten.

De verhaallijnen komen bij elkaar omdat Levi zijn overhemden laat stomen en strijken bij de stomerij waar Rosa werkt. Zij vindt een briefje en een opschrijfboekje in zijn overhemd, raakt gebiologeerd en spoort hem tenslotte op. Maar tegen de tijd dat zij hem bijna vindt is hij net vertrokken naar Zuid Amerika, naar het einde van de wereld, naar Land’s End.

Rosa volgt hem daar naar toe, en gaandeweg wordt Levi Andreas steeds meer een road movie. Ze vindt Levi overigens niet en ze is uiteindelijk ook niet echt naar hem op zoek, maar naar zichzelf. In beider levens zijn dramatische dingen gebeurd, die moeten verklaren waarom deze Levi en Rosa zo weird zijn geworden. Ze houden elkaar middels brieven van hotel naar hotel aan het lijntje. Uiteindelijk zijn ze allebei meer op zoek naar zichzelf dan naar de ander. Via de ander op zoek naar zichzelf. Maar naarmate het verhaal vordert wordt het langdradiger, psychologisch uitleggeriger en gewoner. Van mij mag er meer te raden blijven zoals in het eerste deel.

Maar het is ontegenzeggelijk een opmerkelijk debuut, David Pefko is een debutant met een bijzondere stem en toon, van wie ik graag zijn tweede boek zal lezen.

- David Pefko, Levi Andreas, Van Oorschot, isbn 9789028241336, 384 p, € 17,50

Vincent leest: 'Rendez-vous' van Abdellah Taia

2009-12-09T21:10:00.004+01:00

Lees de boeken van Abdellah Taia en je krijgt een steek van jaloezie: opgroeien in Marokko bij de familie Taia is wel wat anders dan gereformeerd Harderwijk. Niet dat ik zou willen ruilen, maar de herinneringen van Taia aan Marokko zinderen allemaal, ze hebben een broeierigheid en sensualiteit die je in de lage landen nergens tegenkomt. Vergelijk het met een groep Hollandse meiden die gaat buikdansen. Zij hebben weer andere kwaliteiten moet je denken.

Rendez-vous is Taia's derde boek dat in het Nederlands is vertaald. Broederliefde, een autobiografische roman, is de beste van de drie, het meest overrompelende. Hij zette daarin de benauwende, verwarrende Marokkaanse familiale banden af tegen de Europese koelheid. Net als in de twee verhalenbundels speelt ook daarin heimwee naar Marokko, heimwee naar zijn jeugd de hoofdrol.

In Rendez-vous pakt hij je bij de hand en leidt je rond in zijn verleden: kijk eens, dit mis ik. Zijn moeder die hem beschermt, zijn stoere broer en neven, de etensgeuren, de warmte. De herinning aan de eerdere boeken komt terug en je raakt al weer genesteld in de lome warmte die de auteur beschrijft: je bent weer thuis.

Deze keer kun je er echter niet vanuit gaan dat de verhalen autobiografisch zijn. Het komt overeen, de sfeer is dezelfde, de jongen lijkt dezelfde, maar één verhaal is vanuit het oogpunt van een meisje. Daarmee is het hele autobiografische element ondergraven. Maakt niet uit, want er zit een aantal prachtige verhalen tussen.

Het originele titelverhaal is 'Het rood van de tarboesj', het Egyptische woord voor fez. In dat verhaal ontkent een oudere man de emotionele waarde van de fez voor Taia. Goedkope herinneringen zijn niks waard, zegt de man. Maar voor Taia zijn er geen waardeloze herinneringen. Laat je je herinneringen niet afnemen of bezoedelen zegt hij eigenlijk.

Daarmee krijgt de originele Franse titel een meerwaarde na lezing van het titelverhaal boven de Nederlandse. Rendez-vous, ja, Taia heeft een liaison met het Marokko uit zijn jeugd en met Parijs, maar de indirecte boodschap uit 'Het rood van de tarboesj' zegt ook wat.

- Abdellah Taia, Rendez-vous, Van Gennep, 14,95 euro

Enno las: alles van Herman Koch

2009-12-08T11:52:00.001+01:00

En verdorie, gaat het interview niet door.

Lucie leest: 'De wereld van Katherina van Kleef' (Kunstschrift)

2009-11-24T18:54:00.009+01:00

In Museum Het Valkhof te Nijmegen is momenteel een tentoonstelling te zien, getiteld 'Devotie, demonen en dagelijks leven in de 15e eeuw' en bestaat uit 100 miniaturen uit het Getijdenboek van Katherina van Kleef uit ca. 1440. Aangezien het als een beetje een grote reis naar Nijmegen voelt heb ik eerst maar eens het laatste nummer van Kunstschrift gekocht om zeker te zijn dat het me gaat boeien.

Dit Getijdenboek is het belangrijkste 15e-eeuwse manuscript uit de Noordelijke Nederlanden, topstuk uit de collectie van The Morgan Library & Museum uit New York.

Er staan prachtige miniaturen in met bijbelse taferelen, heiligen, ambachten, planten en dieren. Ze zijn geschilderd door een onbekende meester, in opdracht van Katherina van Kleef. Met oog voor detail creëerde hij een intieme wereld van devotie, demonen en dagelijks leven in de late middeleeuwen. Het boek is ter restauratie eenmalig uit elkaar genomen, zodat nu circa 100 bladen afzonderlijk getoond kunnen worden.

Katherina van Kleef was de hertogin van Gelre (1417-1476). Zij was een vrouw met een eigen gouden koets, een 60-koppige hofhouding, een eigen orkest en een theater. Ze was puissant rijk, eigenzinnig en heerszuchtig, maar ook vroom en iemand met smaak. Ze speelde een dominante rol in de politiek van Noordwest Europa en in het kunstleven. Voor haar privécollecties gaf ze opdrachten aan diverse kunstenaars. Als dochter van Adolf van Kleef en Maria van Bourgondië trouwde zij op 13-jarige leeftijd met Arnold van Egmont. Het was geen fijn huwelijk. In de machtsstrijd die uiteindelijk uitbrak tussen haar man en zoon koos ze de kant van haar zoon, die uiteindelijk zijn vader gevangen liet zetten – met medeweten van zijn moeder.

In deze boeiende special van Kunstschrift behalve een schets van Katherina's leven (ook te lezen op de persoonlijke site van Kunstschrift-hoofdredacteur Mariette Haveman), en een verhaalover de anonieme kunstenaar ook een aantal essays met veel afbeeldingen over wonderlijke details uit de miniaturen, zoals schoeisel, eetgewoonten, perspectieven, en de architectuur van hemel en hel. Nu ga ik zeker naar Nijmegen.

- Kunstschrift nr 5/2009, losse nummers 9,75 euro

Vincent leest: 'Nooit meer slapen' van Willem Frederik Hermans

2009-11-20T22:57:00.010+01:00

In mijn leesclubje wisselen we klassiekers en moderne verhalen af. De sociale druk van een leesclubje is goed om boeken te lezen die je gelezen wilt hebben maar waartoe je je nooit kunt zetten. Zo bij ons Nooit meer slapen van Willem Frederik Hermans. Het verhaal van Alfred Issendorf, student geologie, die naar Noorwegen afreist en alles wat hij doet ziet mislukken en zichzelf enorm tegenkomt.

Wat een van ons direct opmerkte was dat De donkere kamer van Damocles dan wel zijn meest beroemde werk is, maar na enige tijd weet je gewoon niet meer waar het boek over gaat. Ja, Oswald, kledingstukken in de tuin begraven, WOII, tweelingbroer - Nooit meer slapen is wat dat betreft een stuk overzichtelijker en lichter van toon - ondanks alle misere. Opmerkelijk ook dat de 15e druk door Hermans zo'n beetje compleet herzien is door het aanbrengen van 250 wijzigingen. Interessant, ja waarom eigenlijk ook niet? Het boek is nu, schrijft hij in z'n verantwoording, zoals het bedoeld was en zoals het vanaf de eerste druk had moeten zijn.

Veel humor ook in dit boek - iets wat ik tien jaar geleden nog helemaal niet vond toen ik de eerste 30 pagina's las. Je ziet het absurde van de situatie in, schud je hoofd over Alfred en moet gewoon glimlachen: loser! Hoe heb je dit zo kunnen doen? Het eigenlijk gewoon sneu met al die vliegen, de snurkende metgezel, de lekke tent, de zware tocht, de kompanen die zonder groeten vertrekken. Toch voel je geen seconde meelij met hem en je gaat al helemaal niet mee in zijn complettheorieen. Je ziet hem zwalken en ten ondergaan, zonder de behoefte te voelen een helpende hand te bieden. Afstandelijk bekijk je het als lezer. Knap gecontrueerd van Hermans.

Het boek is gek genoeg nog niet verouderd, het stamt uit '66. Trekken wij eenentwintigste-eeuwers naar Noorwegen dan nemen we ook een kompas mee en vertrouwen we niet alleen op gps. En alinea's lang word er gepraat over computers - als dat niet van deze tijd is? De ongereptheid en het isolement van de streek helpt daar natuurlijk aan mee. Het is dus met recht een klassieker te noemen.

Alleen, wat ik verwacht had door de roman van Pia de Jong die hierop geent is, is dat er veel meer zou gebeuren, dat er actie zou zijn - dat ontbreekt. Alles gebeurt hem, overkomt hem. In een aantal besprekingen over De Jong werd gesproken over de gruwelijke gebeurtenissen die plaatshebben. Ik verwachtte daardoor minimaal een Scary Movie of een Dodenrit van Drs P. Nu De Jong nog lezen en daarna Onder professoren.

Nooit meer slapen, Willem Frederik Hermans, Bezige Bij

Vincent leest: 'Het verhaal van Mayta' van Mario Vargas Llosa

2009-11-13T16:58:00.007+01:00

Met alleen Cuba en Noord-Korea nog als oorspronkelijke communistische bolwerken vroeg ik me af wie Het verhaal van Mayta, uit 1984, nog leest. De auteur is een dezer dagen in Nederland voor een promotiecampagne en ik hoop dat het aanslaat, want het is een zeer boeiende politieke roman.

'We zijn te theoretisch geworden, te serieus, een soort politieke beunhazen', legt Mayta aan zijn trotskistische partijgenoten uit. Ze hebben zich verstrikt in overbodige zaken, zijn de essentie uit het oog verloren: dat wordt heel duidelijk gemaakt in deze roman. Over alles wordt uren-, dagenlang gediscussieerd, wat elke glimp van revolutie doodslaat. Samenwerking tussen de verschillende communistische splintergroeperingen is ook niet mogelijk door verschillen in ideologie.

Actie in plaats van theorie? Een groot deel van de roman gaat hierover, toch is dat niet de essentie. Want ook de praktijk laat te wensen over. Hoofdpersoon Mayta, een veertiger, doet met vaandrig Vallejos (een jongvolwassene) een aanzet tot de revolutie in Peru, nog voor de communisten de macht in Cuba pakken, maar dat mislukt jammerlijk. De vaandrig vindt de dood en Mayta is zijn geloof kwijt. Hij werkt als een vermoeide huisvader in een ijssalon twintig jaar later in een onrustig Peru dat net is binnengevallen door onder meer militanten uit Bolivia.

Het spannende van Het verhaal van Mayta is dat het ook een spel van fictie en feiten is, waar de auteur mee speelt. De structuur van het boek is dat een oud-klasgenoot van Mayta een roman wil schrijven over diens poging tot revolutie en zoekt daarvoor mensen die Mayta kenden op. Binnen die gesprekken nemen Mayta en zijn mederevolutionairen binnen een alinea het verhaal over. Vargas Llosa switcht - vaak door middel van dialogen - naar eind jaren vijftig en weer terug, hij doet dit binnen alinea's. Op de vraag die de auteur stelt, komt een antwoord (op iets heel anders) vanuit het verleden. Dat is zo gedaan dat het niet stoort, maar wel twijfel oproept aan de legitimiteit van de antwoorden.

Ook aan het eind geeft Vargas Llosa weer een draai aan het geheel, waardoor het verhaal kantelt. Boeiend, want wat betekent dit gelaagde boek dan eigenlijk? Vargas Llosa is zelf jarenlang centrum-rechts geweest, werd mij verteld. 'Als ze mislukken lijken die dingen onmogelijk', zegt Mayta in een terugblik op de revolutie. 'En als ze lukken vindt iedereen ze perfect en goed georganiseerd.' Dat is misschien wel de sleutel tot het antwoord: je moet staan voor je idealen en ervoor gaan.

- Mario Vargas Llosa, Het verhaal van Mayta, Meulenhoff, 19,95 euro

Lucie leest: 'De trompetboom' van Hannah van Munster

2009-11-13T14:43:00.006+01:00

Hannah van Munster. Naam om te onthouden. Ze debuteert met de roman/novelle (135 bladzijden) De trompetboom. Heel heel heel mooi. Rijk. Diep. Mysterieus. Suggestief. Gelaagd. Het vertelt over een tienjarig jongetje Julius dat een zomer lang bij zijn opa gaat logeren, die in een grote villa woont in een merengebied. Zelf woont hij met zijn moeder in een goedkope flat aan de rand van de stad. Zijn moeder gaat een paar weken of maanden naar Amerika, ze heeft zang-aspiraties, en kan hem daarbij niet gebruiken.

Het boek staat bol van familieverhoudingen die generatiegewijs nogal ongewoon zijn. Julius is tien, zijn moeder was jong toen ze hem kreeg, dus zeg tegen de dertig. Die beschouwt en behandelt hem eigenlijk als haar broertje. Opa heeft een jongere vrouw en een dochtertje Olivia, dat jonger is dan Julius en dus het halfzusje is van zijn moeder, en wat is zij eigenlijk van Julius? De vrouw van Opa wordt consequent Mevrouw E. genoemd. Er is ook nog de moeder van grootvader, Omama genaamd, die dus de overgrootmoeder is van Julius, maar de grootmoeder van Olivia. En dan is er ook nog een man met geel haar in het dorp, Rudolf, die op hem lijkt en die een bijzondere interesse in hem heeft. En dan is er ook nog een papegaai die het alleen met Omama kan vinden en een boosaardige witte hond.

Het boek is zowel op het gebied van psychologie als in de natuur- en sfeerbeschrijvingen heel bijzonder. Van Munster is een opmerkzaam auteur, die alle sensoren heeft aanstaan, maar nooit teveel vertelt. Julius probeert zich te redden, maar voelt zich nooit en nergens echt veilig, hij plast 's nachts in bed, hij verstopt zich overdag in een boomhut. Julius tast vooral in het duister. Van Munster vertelt alleen vanuit zijn persepctief, dus meer dan hij te weten komt en begrijpt komt de lezer ook niet te weten. Alleen vermoedt die meer verbanden. Hoe het zat met grootmoeder die in Mexico zelfmoord pleegde. Grootvader die zijn leven lang aan depressies leed. Rudolf die een tijd in huis heeft gewoond bij de familie.

Echt heel mooi. Ben ik tijden niet zo geabsorbeerd geweesd door een boek. De auteur is beeldend kunstenaar. Maakt ook heel mooie beelden.

Ben een beetje aan het googelen en zie dat de uitgever gevraagd is om mee te spelen in het digitale tijdperk en voor een camera voor te gaan lezen. Hij heeft aan zijn bedenkingen, hoor je tussen de regels door, maar wil toch ook niet met de hakken in het zand. Of dat voorlezen nu helpt in de marketing? Het is wel dapper van Wouter! Met al die waardering voor kwaliteit op alle traditionele niveaus toch ook mee in de vaart der volkeren! Onder de schuilnaam Oor leest Voor. Best leuk gevonden. Maar ik denk dat de schrijfster beter zelf kan voorlezen en dat Wouter op YouTube vertelt hoe hij haar gevonden heeft en waarom hij zo verrukt van haar is.

- Hannah van Munster, De Trompetboom, Van Oorschot, 135 blz., isbn 9789028241282

Lucie leest: 'Indian Summer' van Jens Christian Grøndahl

2009-11-03T21:33:00.007+01:00

Zoals gezegd: onlangs in de ramsj aangeschaft. Prachtig boek over de ondoorgrondelijke wegen van de liefde, geschreven door de Deense auteur Jens Christian Grøndahl (1959). De leidende thema's in zijn werk zijn liefde en de relaties van moderne koppels. Schitterende stijl. Zijn werk is in binnen- en buitenland genomineerd voor en bekroond met verschillende literaire prijzen.

Hoofdpersoon in dit Indian Summer is een niet al te succesvol schrijver, August, die tijdens de receptie ter gelegenheid van de heruitgave van zijn debuutroman zijn grote jeugdliefde Alma tegenkomt. Dat veroorzaakt een stroom aan herinneringen: zijn stormachtige verliefdheid; zijn wanhoop toen zij hem verliet voor zijn vriend Gustav, kunstschilder. Zijn tijd met zijn tweede geliefde, een actrice, die hem uiteindelijk ook verliet. De hartstocht tussen August en Alma bloeit even opnieuw op, maar wanneer Alma er achter komt dat Gustav op sterven ligt verlaat zij August opnieuw.

August probeert het treurige verhaal betekenis te geven door het opnieuw te vertellen en van alle kanten te belichten. 'Hoe had zo'n onrijpe liefde het terugkerende thema in mijn leven kunnen worden, ondanks alle andere vertakkingen, vrouwengezichten en open mogelijkheden daarin. Maar ik bedacht ook dat je bij het ouder worden misschien onrechtvaardiger oordeelt over de vroegere, onvolmaakter en onschuldiger stadia van je persoonlijkheid. Of dat komt doordat je je wilt wreken op je verloren jeugd of doordat je genoodzaakt bent je jeugd geringer af te schilderen dan die was, om je volwassen en illusieloos te kunnen voelen. Wanneer je terugblikt, doe je dat altijd vanuit het toppunt van ervaring, je kunt je het punt niet voorstellen vanwaar je het jaar erna niet alleen op je jeugd, maar ook op de terugblik van vorig jaar terugziet. Elk jaar wordt de geschiedenis herschreven, en elke keer denk je dat het de definitieve versie is.'

Zijn personages laveren tussen eenzaamheid en hartstocht. Geluk is van korte duur. Ondanks alle inzichten die ze door de jaren heen verzamelen, lijken ze niet te leren hoe ze moeten leven. De herinneringen werken eerder als nevel. Indian Summer is echt mooi. Grøndahl's schrijft zinnen die almaar noden tot herlezen. Het trage tempo en zijn oog voor detail maakt dat zijn tekst heel erg binnenkomt.

- Jens Christian Grøndahl, Indian Summer, Meulenhoff, 2007, 174 p., isbn9789029080064

Sabine leest: 'Portret 1989-2009' van Stephan Vanfleteren

2009-11-02T23:09:00.017+01:00

Afgelopen week was ik een paar dagen in Gent waar ik toevallig belandde op een expositie van fotograaf Stephan Vanfleteren. Zijn naam had ik al wel eens horen vallen tijdens een van de Boekblad freelancers-etentjes waar onze fotografen steevast beginnen te kwijlen zodra het werk van de Vlaming ter sprake komt. Zelf leerde ik hem pas echt kennen via zijn portretten in Volkskrant Magazine en zijn geweldige foto’s van Hugo Claus, veel gepubliceerd na diens dood.

Ook de expositie in Gent toont portretten, gemaakt in de periode 1989-2009. Van Bekende Vlamingen en een enkele Bekende Nederlander. Eddy Merckx, Kamagurka, Jan Decleir, Tom Lanoye,Wilfried de Jong, Simon Vinkenoog, Jan Wolkers, Jeroen Brouwers, om er een paar te noemen. Zwart-wit, grofkorrelig en contrastrijk zijn de foto's van Vanfleteren. Direct, warm en vaak onvoorstelbaar scherp, met sprekende ogen - je ziet elke wimper, elke moedervlek, elke rimpel - soms ook gedeeltelijk onscherp, maar nergens is dat eigenlijk storend. Het mooist vind de gegroefde doorleefde, gezichten van de oudere mannen, al zijn ook de foto’s van bijvoorbeeld Katja Schuurman en Goedele Liekens net even anders dan je ze zo vaak en overal ziet.

De tentoonstelling is in het Wintercircus Mahy, een gigantische ronde, onttakelde hal, die tot 1944 dienst deed als circus, daarna als garage. De manshoge portretten hebben er alle ruimte waardoor indringende ontmoetingen met de foto’s mogelijk worden. Ontmoetingen die Vanfleteren zelf ook met zijn geportretteerden moet hebben gehad.

Tegelijk met de tentoonstelling is het boek Portret 1989-2009 verschenen, uitgegeven door Lannoo. Daarin de tentoongestelde foto’s en nog heel veel meer. Uitgegeven op lekker dik, mat papier. Met weinig tekst en bescheiden typografie. Een boek om in te bladeren, nog eens in te bladeren, en nog eens. En elke keer wat nieuws te ontdekken in de gezichten, de composities.

Hoe zou Boekblad Magazine er uitzien als we Vanfleteren voor één keer zouden vragen de coverfoto te maken...

Bekijk ook dit interview met Vanfleteren over boek en tentoonstelling: http://www.youtube.com/watch?v=BGxz26i5bGU
-Stephan Vanfleteren, Portret 1989-2009, Lannoo, isbn 978 90 209 8483 5, 55 euro

Lucie leest: 'Music while drowning' van David Miller & Stephen Watts

2009-10-29T19:47:00.005+01:00

Gekocht in de ramsj bij Scheltema, dat tegenwoordig op hun site Selexyz Amsterdam Scheltema heet, evenals overigens een paar Meulenhoff-titels. Nu Meulenhoff weer in het nieuws is komen al die berichten die we maakten over mooie nieuwe reeksen die de afgelopen Meulenhoff-uitgevers in de markt zetten lang mijn herinnering. Maar dit terzijde.

Alles even mooi aan dit mooi gebonden Music while drowning: de omslagafbeelding (het schilderij 'Lido' van Max Beckmann), de titel (afkomstig van een gedicht van Egon Schiele), het onderwerp: gedichten van expressionistische schilders uit begin twintigste eeuw. Veel van die kunstenaars zijn in mijn hoofd verankerd, maar poëzie van hen kende ik niet.

In dit Music while Drowning staan zowel gedichten als beeldend werk. De afbeeldingen zijn van schilders als Franz Marc, Wassily Kandinski, Erich Heckel, Karl Schmidt-Rotluff, Ernst Ludwich Kirchner, Emil Nolde en Kaethe Kollwitz. Van een aantal van hen zijn ook gedichten opgenomen, maar er zijn meer gedichten van andere schilders, zoals Else Lasker-Schueler, Kurt Schwitters, Oskar Kokoschka en August Stramm en vele anderen. Het is geen boek om na te vertellen, het is van zichzelf een belevenis, een inkijkje in een wereld die alweer bijna een eeuw achter ons ligt, maar die de regelmatige museumbezoeker door de vele tentoonstellingen van deze kunstenaars toch aardig goed meent te kennen. They did not look, They envisioned. They did not photograph. They had visions. Instead of the rocket they created the perpetual state of excitement.

Wel een beetje bevreemdend om onbekende Duitse gedichten in het Engels te lezen, zonder de oorspronkelijke tekst erbij. Je krijgt de neiging om overal de Duitse oorspronkelijke tekst bij te gaan googelen. Ik citeer het titelgedicht van Schiele dan maar.

Music while Drowning

In no time the black river yoked all my strength
I saw the lesser waters streat and the soft banks steep and high.

Twisting I fought
and heard the waters within me,
the fine, beautiful black waters -
then I breathed golden strength once more.
The river ran rigid and more strongly.

- David Miller & Stephen Watts (ed.), Music while drowning. German Expressionist Poems, Tate Publishing, 2003, ISBN 1-85437-471-0 (ramsj, 4,50 euro)

Lucie leest 'Uitgesteld afscheid' van Julia Leigh

2009-10-16T17:03:00.006+02:00

In de OBA in de kast van de ‘L’ gevonden: de korte roman Uitgesteld afscheid van de Australische schrijfster Julia Leigh. Zij is nieuw voor mij. Het is een onrustmakende beklemmende roman over een familie waar je als lezer maar mondjesmaat wat over aan de weet komt.

Een vrouw komt na een afwezigheid van twaalf jaar terug in het gigantische Franse landhuis waar ze is opgegroeid. Ze heet Olivia, maar wordt steeds als ‘de vrouw’ aangeduid. Ze is zwaar mishandeld en eindelijk weg bij haar man en met haar twee kinderen terug uit Australië gekomen naar daar ouderlijk huis. Voor de kinderen dat ze naar hun grootmoeder gaan die ze nooit eerder gezien hebben. Een jongen en een meisje.

Kort nadat zij aangekomen zijn keren Olivia’s broer Marcus en zijn vrouw Sophie uit het ziekenhuis terug met hun baby. De baby blijkt bij de geboorte te zijn overleden. Het is de bedoeling dat de baby begraven wordt op het landgoed, naast het graf van de grootvader. Maar Sophie kan geen afscheid nemen en weigert het kindje te begraven. De rest van de familie doet zijn best om aan haar wensen tegemoet te komen, maar het gestorven kindje en de onwil van Sophie om er afstand van te doen, leggen een steeds grotere druk op de rest.

Het is een familie met weinig tekst, maar men ziet, hoort en weet wel veel van elkaar. De belangrijkste thematiek is die van de onuitgesproken sterke band tussen broer en zus, zowel tussen Olivia en Marcus, als tussen Olivia’s kinderen. Iedereen is op een keerpunt in zijn/haar leven. Er wordt niet veel gepraat, iedereen doet in relatieve eenzaamheid haar/zijn eigen ding. Met weinig woorden maar veel verbeeldingskracht leeft Julia Leigh zich in de personages in. Juist door die uiterste terughoudendheid is het aangrijpend verhaal over geboorte, dood, crisis en opleving, en de vele zaken die in families ongezegd blijven.

- Julia Leigh, Uitgesteld afscheid, uitgeverij Cossee, 121 pag, isbn 978-90-5936-201.

Enno leest: 'The Trouble with Physics van Lee Smolin

2009-10-15T13:33:00.005+02:00

Altijd een onvoldoende voor wiskunde, maar wel al van jongs af aan gefascineerd door het heelal en alles wat daarbij komt kijken, dat is een lastige combinatie. Gelukkig zijn er wetenschappers genoeg die zo af en toe eens op de knieën gaan zitten en het allemaal eens rustig uitleggen, zoals de Nederlandse Nobelprijswinnaar Gerard ’t Hooft gisteren bij ons in het dorp. Jammer alleen dat zijn laatste ook voor een leek te volgen werk van alweer jaren geleden is, maar je kunt nu eenmaal niet alles hebben. Zo is het leven. Niets aan te doen. Niet klagen, maar dragen. Morgen is er weer een dag. Achter de wolken schijnt de zon. Uiteindelijk gaan we allemaal dood.

Lee Smolin hebben we ook een keer mogen aanhoren, op de Universiteit Twente. Hij was enigszins beroemd geworden door zijn bijdrage aan de theorie van het multiversum, maar dat is weer een ander verhaal.

In dit boek verzet Smolin zich tegen de dominantie van de snaartheorieën in de natuurkunde. Kort en goed is daar het probleem dat twee theorieën ieder voor zich een deel van de werkelijkheid kunnen verklaren, maar dat het niet lukt de quantumtheorieën te verbinden met relativiteit en zwaartekracht, zodat uiteindelijk één allesomvattende quantumzwaartekrachttheorie ontstaat. Dit alles in grote lijnen. De diverse snaartheorieën die sinds de jaren tachtig werden ontwikkeld zouden een begin van een oplossing moeten zijn, maar volgens Smolin vergeten we inmiddels naar andere, tenminste zo interessante mogelijkheden te kijken, wat weer komt door groepsdwang en de macht van geld. Hij wijdt zelfs een heel hoofdstuk aan de sociologie van de theoretische natuurkunde, die wel wat lijkt op de kadaverdiscipline rond de klimaatleugen.

Echt een pageturner kortom, met zowel de menselijke kant als het grote verhaal van waar komen we vandaan, waar zijn we nu en waar gaan we eventueel naartoe.

- Lee Smolin, The trouble with physics, Houghton Mifflin, 2006

Lucie leest: 'Reis door het duister' van Jean Rhys

2009-10-10T18:02:00.005+02:00

In m'n boekenkast staan een paar series van uitgeverij A.W. Bruna uit de jaren zeventig die mij indertijd zo aanspraken dat ik telkens de hele reeks wilde hebben. Uit die reeks heb ik onder meer de boeken van de Franse Colette en de Britse Jean Rhys. Beide auteurs waren indertijd een openbaring. Dat vrouwen in de jaren dertig zo vrij en fijngevoelig over doodlopende al dan niet betaalde liefdes schreven was mij tot dan toe onbekend.

Rhys werd geboren op het Caribische eiland Dominica als dochter van een Welshman en Creoolse. Door die afkomst was ze van jongsaf een outsider. Als tiener vertrok zij naar Engeland waar zij de kost verdiende als danseres en op de rand van prostitutie belandde. Dit Reis door het duister beschrijft die periode en gaat over een negentienjarig meisje dat net in London is aangekomen, in het theater gaat werken en het niet haalt en zich zo goed en kwaad als dat gaat door mannen laat onderhouden. Het loopt allemaal heel desastreus af. Een filmisch boek. Heel mooi.

In de jaren dertig trok Rhys naar Parijs. In die tijd publiceerde zij haar eerste verhalen en romans waarin ze openlijk schreef over de zelfkant van het bestaan, seksualiteit, abortus, mislukte verhoudingen, drank en eenzaamheid. Door haar ongelukkige liefdesleven had ze stof voor een half dozijn boeken over ouder wordende, door verdriet getekende vrouwen die zijn aangeland op een kruispunt in hun leven. 'Ik schrijf alleen maar over mezelf' zei Jean Rhys ooit, en voegde daar aan toe dat ze 'een deurmat in een wereld van laarzen' was.

Pas na de Tweede Wereldoorlog, toen Rhys teruggetrokken in een dorpje in het Engelse Devon leefde, verscheen de roman die haar beroemd zou maken: Wide Sargasso Sea. Hierin keert zij terug naar Dominica, het paradijs van haar jeugd.

Dit Reis door het duister is vertaald door de Henriette van Eyk (leuke Nederlandse schrijfster over wie ik ooit een biografische schets schreef). Van Eyk was een aantal jaren getrouwd was met schrijver Ed de Nève. Van 1919 tot 1933 was Jean Rhys met hem getrouwd. Ik heb enorm zin daar over uit te wijden, maar dat voert veel en veel te ver.

- Jean Rhys, Reis door het duister, vertaling: Henriette van Eyk, 1969, uitgave A.W. Bruna, 1975, isbn 9022970817, alleen tweedehands verkrijgbaar.

Vincent leest: 'Geheim Dagboek 1998-2000' van Hans Warren

2009-10-06T22:29:00.003+02:00

Geheim Dagboek 1998-2000 is het laatste deel in deze levenslange reeks die nog moest verschijnen. Het echt allerlaatste dagboek verscheen vervroegd na Warrens overlijden in 2001. Zou iemand de Dagboeken nog lezen nu hij al weer zo lang overleden is? Vrienden heeft hij met het publiceren ervan sowieso niet gemaakt. Verschillende schrijvers keerden zich van hem af nadat ze lazen hoe hij echt over hen dacht.

Het leven gevat in 22 banden, wat blijft er over? Bij Hans Warren de hunkering naar erkenning voor zijn schrijverschap, een van de terugkerende thema's in zijn cahiers. Daarnaast heeft hij de onttakeling beschreven van het lichaam en de strijd die hij moest voeren met zijn veertig jaar jongere partner om oud te mogen zijn: weinig meer te willen dan thuis te genieten van de kunstvoorwerpen die ze in de voorgaande jaren verzameld hadden.

Pijnlijk en ontluisterend is het om te lezen hoe hun relatie door Warren gefileerd wordt. Hoe hij lijdt onder de driftigheid van M en hoe M gebukt moet gaan onder het samenleven met een oude man die niets meer kan en hoe M. dat niet wil accepteren. Toch is dat wat deze laatste dagboeken zo interessant maakt om te lezen, niet de natuur of de kunstvoorwerpen en musea die ze zien, maar de onttakeling van zowel relatie als lichaam. Ze lijken niet met elkaar en niet zonder elkaar te kunnen.

21.50 - Ach, wat zou ik graag willen dat alles weer een beetje normaal was
tussen ons. Als ik me nu eens voorneem aardig te zijn ook al word ik niet aardig
bejegend, als ik geen driftige woorden meer spreek ook al heb ik gelijk, zou het
dan niet beter gaan? Maar hoe breng je dat op wanneer alles je wordt afgenomen,
wanneer je zoals in Limburg dreigde te gebeuren midden in de nacht aan de kant
van de weg wordt gezet, wanneer je naar een verzorgingshuis zou worden
gestuurd.

Je kunt deze Dagboeken zien als een luikje naar je eigen ouderdom: niet de reclamebejaardheid waarin het grootste ongemak van die leeftijd lachend verholpen wordt met incontinentieluiers, maar hoe het er echt aan toe gaat als je als echtpaar op elkaar aangewezen bent. Geen fijn vooruitziet kan ik verzekeren, maar Warren zal tegen die tijd misschien juist troost schenken.

Geheim Dagboek 1998-2000, Hans Warren, Bert Bakker, 24,95 euro

Lucie leest: 'Verlovingstijd' van Maarten 't Hart

2009-09-25T16:31:00.008+02:00

De afgelopen weken heel wat boeken ter hand gehad, maar de meeste waren ongevraagd ter redactie gekomen en ik was er blijkbaar niet echt gemotiveerd voor was. Deze Verlovingstijd van Maarten 't Hart koop ik. Niks digitaal, gewoon in de boekhandel op de hoek. Dit gaat er dan ook wel in. Echt genieten.

Ik zag 't Hart een paar weken geleden bij Pauw & Witteman geanimeerd zitten vertellen over zijn jeugdvriend die al zijn vriendinnetjes afpikte. Heerlijk zoals die man kan beppen over en in zijn eigen werkelijkheid en systeem. Vroeger had ik weinig op met zijn vertellingen uit het steil-gereformeerde Maassluis, maar tegenwoordig kan ik echt genieten van het plezier waarmee hij erover verhaalt. Is hij gegroeid? Of ik? Wie zal het zeggen.

Want die steil-gereformeerde moeder is nu stokoud en dat ze alle psalmen in de oude berijming uit haar hoofd kent en dat ongeveer de belangrijkste waarde in het leven vindt, dat wordt nu met een zekere liefdevolle nabijheid en afstand behandeld. In die zin lijkt dit boek een beetje op Jan Siebelink die Knielen voor een bed violen ook mooi liefdevol over zijn godsdienstwaanzinnige vader kon schrijven.

Dit is allemaal geestig en bizar, fictie en waarheid lopen vast goed door elkaar: de beste vriend die alle vriendinnetjes afpikt, vanaf het prilste begin in de kleuterschool tot in lengte van jaren. Twee boezemvriendjes/vrienden die elk de ander heel hoog hebben en de loef moeten afsteken. Heerlijk boek. En tamelijk gênant, maar ik moet steeds ook heel erg lachen om alle poepverhalen uit zijn jeugd. Het is niet alleen geestig en onderhoudend, maar het zit ook zeer knap en hecht in elkaar gevlochten.

- Maarten 't Hart, Verlovingstijd, De Arbeiderspers, 303 p., 19,95 euro.

Vincent leest: 'Taal is zeg maar echt mijn ding' van Paulien Cornelisse

2009-09-14T18:31:00.004+02:00

'Heb je het boek uit?' 'Hoezo?' 'Je lacht niet meer.' Een groter compliment kun je de schrijfster van Taal is zeg maar echt mijn ding niet geven dunkt me. En het zegt gelijk ook veel over mijn mening over dit boek. Leuke, korte hoofdstukken waarin Cornelisse taalkundige onjuistheden aanpakt. Het boek dat in drie maanden tijd 100.000 keer werd verkocht, werd mij aangeraden door een vriendin die in de trein zo hard moest lachen om het hoofdstuk waarin 'oke' behandeld wordt, dat ze een puber die haar angstig zat aan te kijken vrij dwingend een stuk begon voor te lezen. Om uiteindelijk aan te belanden bij: "(...) Er is het verontruste 'oke', als iemand gekker blijkt dan voorheen gedacht. ('Ik vind dat de kat zelf ook moet aangeven waar haar grens ligt.' 'O...ke...?'" Hetgeen tot alleen maar verontrustender blikken leidde in plaats van de door haar gewenste gedeelde lach.

Dat uberhaupt gevraagd moest worden of ik het boek uit had, heeft natuurlijk te maken met de e-reader. Ook zo makkelijk nog niet op vakantie. Want de eerste vraag kwam nog op Nederlandse bodem op: is een e-reader een elektronisch apparaat? Volgens de steward in het KLM-vliegtuig wel en dus mocht hij niet aanstaan tijdens het opstijgen en landen zolang het teken riemen vast verlicht was. Air France deed er minder moeilijk over en liet me gewoon lezen.

De gebruiksduur van de Sony viel me wat tegen. Een aantal duizenden pagina's zou ik er mee moeten kunnen omdraaien toch? Halverwege Cornelisse - m'n eerste boek - was-ie leeg. Iets waar ik geen rekening mee gehouden had. Durfde ik 'm aan te leggen aan m'n iPhone oplader via het stopcontact? Na de voors en tegens tegen elkaar afgewogen te hebben, plugde ik 'm in, waakzaam voor een ontploffing... er gebeurde niets - dus ook niet opladen. Viavia is het uiteindelijk gelukt, maar je kunt dus eigenlijk niet weg zonder gecheckt te hebben of er op je bestemming pc's zijn waarop je 'm kunt aankoppelen.

Dat de Sony zo snel leeg was, kan ermee te maken hebben dat ik het boek niet goed kon lezen. Wel het font, zelfs op 'small', maar om de zoveel hoofdstukken ontbrak er opeens weer tekst en pagina's. De enige manier om die te lezen was door het font te veranderen naar medium, groot of klein. Dan ging het weer een paar pagina's goed. 't Zal neem ik aan een foutje zijn in het ePub bestand, al gebeurde het me ook bij De Sprookjes van Andersen.

De Sony Touch vasthouden blijkt ook zo makkelijk niet. Ik klem 'm in de palm van m'n hand tussen m'n duim en middel- en ringvinger, maar dat geeft kramp na een tijdje. Tussen duim en wijsvinger beetpakken werkt ook niet. Ik verplaats de reader daarom telkens van links naar rechts - misschien dat de Pocket daar prettiger in is.

Ook was ik, net als bij Herinneringen aan mijn uitgevers verbaasd het boek uit te hebben. Het register blijkt zo'n 15 pagina's te beslaan op de e-reader. Maar daar heb je niet veel aan. Voordat je bij - bijvoorbeeld - het woord ' oke' bent in het register, moet je alle pagina's omslaan. Of gokken. Ook koop ik vaak boeken voor de lange termijn. Handig zou het dan zijn dat je niet alleen de cover zou kunnen zien, maar ook de achterplat. Weer even lezen waar dat boek ook al weer om ging. Ideetje?

Taal is zeg maar echt mijn ding, Paulien Cornelisse, Contact, ePub

Enno leest: 'Gerardje' van Theodor Holman.

2009-09-03T16:01:00.004+02:00

Leuk, een luchtig boek over Reve, als smaakmaker voor de bio waar Nop Maas aan werkt. Faits divers uit een schrijversleven dat voldoende stof biedt voor avonden lang verhalen. Natuurlijk, de echte fanaten kennen alles al uit de diverse Reve-uitgaven waar ook hier de kast mee vol staat, maar zo in hapklare brokken opgediend is toch ook wel weer aardig, en alles wat de belangstelling voor de op één na grootste schrijver die ons land voortbracht gaande houdt is zowel lovens- als prijzenswaardig.

Helaas moet ik hier wel wat minder positieve kanttekeningen bij plaatsen. Waar te beginnen. Holmans gewoonte om net als slechte Amerikaanse biografen gebeurtenissen te beschrijven als waren wij erbij aanwezig, inclusief verzonnen dialogen, is tenenkrommend, maar dat is nog niet eens het ergste. Holman lapt met grote regelmaat de regels voor het juiste gebruik van onze moedertaal aan zijn Reviaanse laars, tot op het niveau van fouten die je in de onderbouw van het basisonderwijs nog niet zou tolereren (‘… een artikel dat de tweede Periode van Gerard behandeld’ – het staat er echt!). Ook bezondigt – Holman zou schrijven ‘bezondigd’ – hij zich aan extreem slordig taalgebruik (‘Op een dag kwam Hanny alleen thuis, had Gerard een kussen boven de deur geschoven die op haar hoofd viel’ – wat behoorlijk pijn moet hebben gedaan, zo’n deur op je hoofd). En zo voort, en zo verder.

Extreem hinderlijk is zijn gewoonte om op willekeurige wijze verleden en tegenwoordige tijd door elkaar te gebruiken, zodat je als lezer horendol en tureluurs wordt. Een voorbeeld. Tijdens de oorlog is vader Van het Reve ondergedoken. De Duitsers arresteren diens zoons, want, zo schrijft Holman: ‘Men wil weten waar vader was’. Bij tijd en wijle krijg je zelfs de indruk dat deze Revefan zijn idool niet eens of in ieder geval niet goed heeft gelezen. Zo noemt hij Frans Lodewijk Pannekoek, door Reve omgedoopt tot ‘Bullie van der K.’ consequent ‘Bulle’, wat niet goed is, want het moet ‘Bullie’ zijn, niet ‘Bulle’. Ik weet het, afgemeten aan de echte wereldproblemen – honger, ziekte, oorlog – is het klein bier, maar toch.’

- Theodor Holman, Gerardje, Notities van een Reve-liefhebber, Mets & Schilt

Vincent leest: 'The mysterious affair at Styles' van Agatha Christie

2009-08-29T18:21:00.006+02:00

'Wat zit je toch te doen?' 'Ik lees een boek.' Toegegeven, het klinkt wat stom als je met een e-reader in je handen zit. Maar nu ik de site Gutenberg.org helemaal heb leeggetrokken en daar Agatha Christie tegenkwam, mijn jeugdliefde, zit ik vergnoegd met de e-reader in handen. De boekenkast begint met 75 titels ergens op te lijken, al zitten er ook een aantal gelezen boeken tussen. Al gaat 'Toon mij uw e-reader en ik zeg u wie u bent' volgens mij nog niet op.

Een boek lezen wordt over het algemeen als een solitaire maar eerzame en culturele bezigheid gezien, een e-reader lezen wekt voorlopig slechts argwaan: 'Wat doe je toch met dat ding?' Het is inderdaad minder leuk voor de omstanders. In de tram/trein mag ik ook altijd graag zitten gluren naar waar iemand verdiept in zit. 'Leest-ie dat? Afknapper!' Het noopt niet meer tot een praatje. Iemand out of the blue vragen wat hij leest is ook zo persoonlijk gelijk.

The Mysterious Affair at Styles was Christies eerste boek. Het begin vind ik nog altijd erg sterk: 'The intense interest aroused in the public by what was known at the time as "The Styles Case" has now somewhat subsided. Nevertheless, in view of the world-wide notoriety which attended it, I have been asked, both by my friend Poirot and the family themselves, to write an account of the whole story. This, we trust, will effectually silence the sensational rumours which still persist.' Gelijk zat ik weer in het boek, wie had het ook al weer gedaan? De echtgenoot? Doorlezen maar.

Op Gutenberg.org kun je duizenden boeken gratis downloaden, allemaal rechtenvrije boeken en dus vaak ook vrij oud. Nu is dat bij Agatha Christie niet zo'n probleem, maar om nu de eerste vertaling van Moby Dick te gaan lezen terwijl er net een prachtige nieuwe van Barber van de Pol verschenen is. Het blijft dus keuzes maken en zoeken vooral nog.

Vandaag heb ik eindelijk Paulien Cornelisse gevonden. Bij Libris. Waarom heeft de rest het boek niet (in ePub)? Of is het boek pas sinds vandaag verkrijgbaar? Bij Libris zag ik Atoomgeheimen van Marja Pruis ook staan. Voor 13,95 terwijl gisteren bij eBook.nl in mijn boodschappenkarretje stond voor 16,60 euro. 2,50 goedkoper! Hollander uit de Friese klei die ik ben heeft dat koopje gelijk aangeschaft. Aangezien de e-books niet onder Wet op de vaste boekenprijs vallen is het zaak voor boekhandels zo snel mogelijk 'afgeprijsde' prijzen te maken: het werkt bij mij.

Waar eBook.nl vooral NDCVBK boeken uitlicht en lijkt te hebben gaat, lijkt het, Libris voor WPG. Fijne titels. Okay, Godenslaap mag ook mee naar Buenos Aires nu ik niet op een boek meer of minder hoef te kijken. Alleen Caesarion blijft onvindbaar. Ook Selexyz heeft 'm niet. Ook duidelijk en overzichtelijke plus bij alle boeken leesexemplaren. Wat slim en handig en fijn. Een aantal leesexemplaren had ik al gedownload van Watleesjij.nl, maar dit is veel handiger. In het cafe ga je makkelijk even een leesexemplaar door - jammer dat je dan niet gelijk wireless kunt bestellen, anders had ik Bavo Dhooges Stiletto Libretto gelijk gekocht.

De boeken in de e-reader heb ik inmiddels gegroepeerd en worden getoond met picogram (cover) in plaats van auteur of titel. Heeft geeft blijkbaar meer het idee van een boekenkast weer. Het lezen gaat lekker, al heb ik wel het idee dat het vermoeiender is voor je ogen. Fijn is ook de markeerfunctie, alleen dat wordt weer zo'n zooitje want alles staat op datum gegroepeerd, hoe vind ik nou ooit de juiste citaten weer snel terug?

Aangestoken door Christie zoek ik gelijk de nieuwe biografie die over haar verschenen is bij Sijthoff denk ik. Maar niks. En helaas: andere boekjes van Christie zijn in de winkels alleen als mobipocket te krijgen.

Agatha Christie, The Mysterious Affair at Styles, verschillende uitgevers, verschillende prijzen

Lucie leest weer de Sony PRS 300

2009-08-29T09:02:00.012+02:00

Mensen die een boek domweg van voor naar achter lezen hebben mij altijd verbaasd. Voor mij is het eerst bladeren, van voor naar achter, en weer terug, fragmentjes, inleiding, conclusie, even aan de woordkeus snuffelen, de koppen, de bladspiegel. Tijdens mijn studie werd ons op het hart gedrukt, dat je een tekst / een boek veel beter doorziet en begrijpt en in je opneemt als je die eerst diagonaal scant. Alleen maar kijken. Helemaal. Titel, inhoudsopgave, flaptekst, pagina's. De methode heette 'Lees beter lees sneller'. Echt geweldig!

Maar. Dat kan niet met een e-reader. Je moet gewoon beginnen. Toegegeven: je kunt ook wel in hoofdstuk 2 of 3 of 7 beginnen, maar het bladeren, wat Vincent ook al zegt, dat mis je. Je heb geen gevoel over hoe ver je bent, hoe dik het is, of je al opschiet. Er staat wel een paginering in de pagina's, maar dat is de paginering van het papieren boek. Dus als je een beetje grotere letters kiest, dan zit je na drie keer nog op 'pagina 3 van 142'.

Ik kies dus zomaar een boek in de e-bookwinkel. Psychologie van de werkvloer. Hoe wij onszelf en anderen dagelijks voor de gek houden (Business Contact). Het heeft een leuke flaptekst en hoofstuktitels, maar waar gaat het eigenlijk over? De teksten staan mooi rustig op de pagina, helemaal waar, daar heb ik geen klachten over, maar lezen is meer dan naar letters kijken. Ik mis het bladeren en het kunnen inschatten van het soort boek dat ik heb. Wat een rare ervaring. Waarschijnlijk lees ik te snel door die methode die ik al dertig jaar met veel genoegen toepas, maar waar het ook door komt: de inhoud dringt niet tot me door.

Ik laat de reader aan iemand zien, die niet zo van de digitale nieuwlichterij is en nogal van het oude stempel: gewoon een mooi boek (en mooie cd's) zijn goed. Het apparaat loopt gelijk vast als ik het laat zien. Het zou ook eens niet. Het blijft in een pagina hangen en wil voor- noch achteruit. Aan-uit-aan-uit helpt ook al niet. Na tien minuten wachten is dat over. Mijn gezelschap leest kijkt en zoekt en klikt op de knopjes, vooruit, achteruit, en zegt dan: 'Wat is dat voor een boek?'

Ligt het aan het boek? Of hoort dat bij het e-lezen, dat je niet ziet waar het over gaat? Dat je anders moet tezen. Trager. gewoon, vanaf het begin. Ik zou het wel even ook op papier willen hebben en lezen en vergelijken, maar ja dat is wéér 17,50. Nee, ik ga een nieuw boek kopen. Nu maar eens bij Selexyz. Een WPG-titel. Wat raar is dat de e-handel zo helemaal apart staat bij Selexyz, (nog) niet geïntegreerd zoals bij Bol. Inhoudelijke informatie over het boek moet ik bij de papieren editie zoeken. Dat irriteert me na verloop van tien minuten en dan koop ik zomaar wat: van Guus Kuijer Hoe een klein rotgodje God vermoordde (Athenaeum Polak van Van Gennep). Auteur, titel, uitgeverij: allemaal topgegevens. Dat kan niet missen. Maar hier gebeurt hetzelfde. De vraag: na een aantal pagina's lezen: wat is dit voor een boek?

Misschien komt het omdat ik gewoon op de bank of in bed lig te lezen en dit apparaat daar niet speciaal geschikt voor is. Het heeft natuurlijk vooral voordelen als je in trein of vliegtuig zit, of op wandel- of fietsvakantie bent. Kortom: van een inhoudelijke bespreking wil het helaas nog niet komen, want de e-boeken dringen helaas niet echt door. Misschien is het allemaal Weerstand en eenvoudig een kwestie van Wennen.

Vincent leest: 'Herinneringen aan mijn uitgevers' van L.H. Wiener

2009-08-28T17:33:00.006+02:00

Een boek dat al een tijdje op mijn lijstje stond, is Herinneringen aan mijn uitgevers van L.H. Wiener. Dat ik het boek nog niet gekocht had, lag aan het feit dat je nu eenmaal niet alles kunt kopen. Ook mijn huis en portemonnee kennen anders dan mijn leeslust een grens.

De Sony Reader Touch Edition was dus de gelegenheid bij uitstek om weer eens flink in te slaan. Een aanslag op de portemonnee edoch niet op de leefruimte. Op weg naar huis met de nieuwe e-reader brandend in mijn tas bedacht ik welke titels ik zou aanschaffen en dat ik op mijn komende vakantie richting Buenos Aires alleen m'n Sony mee zou nemen en geen papieren boeken. Nou ja, eentje dan voor het geval Sony met een lege batterij kwam te zitten: m'n grootste nachtmerrie is elf uur in het vliegtuig te moeten zitten zonder boek voorhanden.

Na de nodig opstartproblemen waarover Lucie al uitvoerig berichtte - ik weet nu dat een calibratiefout iets heel ergs is als dat op je scherm verschijnt - was het zover: ik kon boeken gaan kopen. Maar welke? De e-boeken die ik wilde had Bol.com niet, waren bij Selexyz alleen in Mobipocketformaat en bij Van Stockum raakte ik de weg kwijt tussen alle verschillende gebonden en paperback edities.

Ebook.nl is wat mij betreft de prettigste winkel voor je e-books. Je kunt er als het ware neuzen en snuffelen omdat alle boeken die je ziet e-book zijn. Die zijn allemaal beschikbaar. Bij Bol, Selexyz en Van Stockum loopt het allemaal door elkaar met als gevolg dat je telkens teleurgesteld bent omdat je dat boek graag als e-book wilt lezen alleen als papieren of luistervariant beschikbaar is. Zodra er echt veel aanbod is, is dat probleem voorbij, maar nu is het onhandig.

Bij Ebook.nl kwam ik er dus ook achter dat ik een BeBook moet. Die leest namelijk zowel Mobipocket als Epub. De boeken die ik wil lezen zijn in Mobipocket, maar mijn Sony leest alleen Epub. Gelukkig kwam ik dus L.H. Wiener tegen tijdens het kijken en, ook leuk hoop ik, Kristien Hemmerechts. Ook maar downloaden dus.

Met de Sony in m'n achterzak, jawel!, naar het terras getogen om daar eens fijn in de zon Herinneringen te gaan lezen. Wiener is een van de meesters van het korte verhaal en wisselde de afgelopen decennia vier keer van uitgever. Hij beschrijft de meestal relatie met zijn uitgever die hem juichend onthaalt in geval van Meulenhoff en Van Oorschot, maar die Wiener toch teleurgesteld doen raken. In het geval van Van Oorschot doet Wiener ook nog eens zijn huidige problemen met de huidige uitgever uit de doeken over het publiceren van zijn correspondentie met de oude Van Oorschot. Wieners wantrouwen jegens zijn uitgevers - waar dat vandaan komt is me nog niet helemaal duidelijk, maar vrees dat het een karaktertrek is - doet de relatie niet ontkiemen en dat wordt door hem - achteraf - betreurd.

En is het nou fijn of anders om zo'n e-book te lezen, was de meest gestelde vraag op het terras. Eigenlijk merk ik het verschil niet zo. Ja, bladeren is lastig, juist in dit boek met noten en een appendix. Je kunt daardoor moeilijk schatten hoever je bent. De pagina's slaan verder lekker vlot om, je hoeft geen moeite te doen het boek goed open te houden en met de weerkaatsen van licht valt het ook wel mee. Ik durf 'm alleen niet op tafel te laten liggen om m'n plek bezet te houden als ik een kop koffie ga halen, dat dan weer wel.

L.H. Wiener, Herinneringen aan mijn uitgevers, Contact, 14,41 euro

Lucie leest de Sony PRS 300

2009-08-26T22:36:00.014+02:00

Nou ja gelezen..., dat is niet helemaal waar. Ik heb mijn eerste e-book gedownload. Vanmiddag mocht ik bij de persconferentie van Sony en Bol.com een e-reader in ontvangst nemen en ik koos de kleine Pocket Edition. Ziet er prachtig uit. Ik was behoorlijk opgewonden. Hebberig.

Nu is het vele uren later. De informatie is minimaal. Er zit een Ikea-achtig foldertje in de doos om de koper op gang te helpen, maar een behulpzaam boekje is geloof ik passé. Eerst moet je de reader met een usb-kabeltje aan je laptop bevestigen, want hij moet opladen. Dat kan 40 minuten duren. Het apparaat geeft geen sjoege. 'De reader doet niets als hij aan je PC is bevestigd', meldt het minimale foldertje nog behulpzaam. 'Als het rode lampje uit is hij opgeladen'. Lampje zoeken. Een uur later is het rode lampje inderdaad uit.

Maar vanzelf de software installeren, zoals beloofd, doet-ie niet. Via het Start-programma kom ik daar wel uit, ben heus geen digibeet. Maar dan. Ik vul echt in NEDERLANDS in, maar ik krijg mooi een Franstalige eBibliothèque. Ze hadden een eLibrary beloofd. Ik heb wel twee jaar Frans gehad op school, maar dat is al héél lang geleden...

OK. In de eBibliothèque lees ik dat ik mijn digitale boeken bij Bol.com kan kopen. OK. Ik zoeken in de 1505 Nederlandse titels van Bol. De literatuur die daar staat spreekt me niet direct aan. Het is vooral Populair en Spanning en Chicklit. Dat wil ik allemaal niet. Uit de categorie non-fictie kies ik Psychologie op de Werkvloer van Dominiquer Haijtema. Ondertitel: Hoe wij onszelf en anderen dagelijks voor de gek houden. Kan altijd van pas komen. Dus: downloaden maar.

Maar blijbaar moet je eerst Adobe Flash installeren voor het werkt. Dat staat nergens. Ik snap wel wat er mis gaat: ik krijg allemaal vensters en formileiren in het Frans zonder uitleg. Enfin, daar worstel je je ook wel weer doorgeheen. En wat is nu één avond verloren op een mensenleven... Nogmaals proberen te kopen. Bol.com heeft er een cadeaubon bijgegeven. Dat is slim, want een boek van 16,90 euro dat ik niet kan in bladeren, ik weet niet of ik dat wel wil kopen. Ik vind het erg duur. Sorry dat ik het zeg, ik weet hoe de opvattingen zijn, we moeten het geld in de keten houden, maar als consument zeg ik: 10 euro voor een e-book vind ik eigenlijk wel genoeg. Net als bij iTunes, daar kosten alle albums 9,99 euro.

Ik betaal en klik 'downloaden' aan. Maar denk maar niet dat-ie gaat 'downloaden'. Minuten wacht ik. Bij Bol.com staat bij de pagina 'Veelgestelde vragen' dat-ie niet meer beschikbaar is. Dan probeer ik bij Sony iets anders te downloaden, maar ook daar krijg ik een foutmeldingen. Beginnersleed. Ik word geloof ik geacht Adobe Flashplayer te downloaden, maar die Franse formulieren vallen niet mee. Mild zijn, Lucie! Mopje uit mijn jeugd: 'Papa, ik wil niet naar Amerika!' 'Doorzwemmen Jantje!'

Na een uur doorzwemmen staat het boek in mijn eBibliothèque en nog weer tien minuten later op mijn eReader. Een zwart-wit covertje, helaas. Ik ben gevloerd. Als het een 'echt' boek was geweest had ik het even kunnen doorbladeren. Nu vrees ik dat ik pas morgen echt ga e-lezen.

Anke leest: 'Ziende blind in de sauna' van Marcia Luyten

2009-08-26T12:10:00.004+02:00

Een paar weken geleden interviewde ik Marcia Luyten, collega-journaliste die het grootste deel van het jaar woont en werkt in Kampala, Oeganda. Opdrachtgever voor het interview was Wilde Ganzen, de ontwikkelingsorganisaties 'van die filmpjes op televisie'. Wilde Ganzen start in oktober met een jaarlijkse eigen lezing, waarmee ze een bijdrage wil leveren aan het aardig losgeslagen debat over ontwikkelingssamenwerking. Marcia Luyten verzorgt de eerste editie daarvan, dus moest daar in hun eigen blaadje een voorbeschouwing komen te staan. Die kon wel leveren.

Al tijdens de voorbereiding daarvan speet het me dat ik maar 350 woorden aan Luytens verhaal kon besteden, daarin kon ik haar onmogelijk recht doen. Het stuk(je) moet nog verschijnen, maar wordt wat mij betreft spoedig elders vervolgd. Helemaal nu ik haar laatste boek heb gelezen, met de intrigerende titel Ziende blind in de sauna, hoe onze politiek, economie en cultuur 'Afrikaanse' trekken krijgen.

Dit boek heeft nauwelijks met ontwikkelingssamenwerking te maken en ook niet echt met Afrika. Het gaat over Nederland, zij het gezien door de bril van iemand die een paar jaar in Afrika woonde en in 2003, na 11 september en (de moord op) Pim Fortuyn tijdelijk terugkwam in een Nederland dat zij niet meer herkende. En door heel andere ogen was gaan zien. Hoe herkenbaar. Maar dan anders.

Misschien was haar beeld van Nederland voor vertrek wat idealistischer, beperkter, Amsterdamser dan ze had gedacht, maar hoe dan ook is onze samenleving in korte tijd erg veranderd. De veranderingen doen haar denken aan wat ze had leren kennen in Afrika. In Nederland kon je er niet zo lang geleden toch nog op vertrouwen dat politici en anderen die een verantwoordelijke functie hebben ten dienste van het algemeen belang, dat algemene belang hoger achtten dan hun eigen gewin? Maar waar komen dan opeens die zorg- en woningcorporatiedirecteuren vandaan die, in de mooie verspreking van Wim Kok, 'exhibitionistisch' hoge salarissen en bonussen opstrijken, terwijl verpleeghuisbewoners luiers omkrijgen omdat er geen tijd (geld?!?) is om met ze naar het toilet te gaan? En die 'politici' (tja, ik weiger ze serieus te nemen, vandaar de aanhalingstekens) die blijven zitten nadat ze een motie van wantrouwen aan hun broek kregen of die een onderzoekscommisie van de kamer van leugens beticht? En stemden wij vroeger niet op partijen en hun programma's, in plaats van op personen en potentiële minister-presidenten?

In Afrika zijn wantrouwen, corruptie, vriendjespolitiek, zelfverrijking van iedereen die daar de kans toe krijgt regel, legt Luyten uit in veel genuanceerdere bewoordingen dan ik nu doe, in Nederland was dat niet zo. Op bewonderenswaardige leesbare wijze voor toch wat droge en theoretische kost betoogt de Afrikajournaliste dat wij, inwoners van Nederland, vrijheid zo vanzelfsprekend zijn gaan vinden dat we niet meer beducht zijn op de factoren die deze dreigen te ondermijnen. Het stemt tot somberheid, al schrijft Luyten dat de weg terug nog best te vinden moet zijn. Haar boek inspireert in ieder geval alert te worden. Dat is een belangrijke eerste stap.

- Marcia Luyten, Ziende blind in de sauna: hoe onze politiek, economie en cultuur 'Afrikaanse' trekken krijgen, Rotterdam, 2008, Lemniscaat. ISBN: 978-90-477-0035-7; €17,50

Lucie leest: 'Hässelby - Het demonteren is begonnen' van Johan Harstad

2009-08-23T22:41:00.016+02:00

Nog een boek bij de post. Hässelby, door de Noorse schrijver Johan Harstad (1979). Hij debuteerde in 2001 met een verhalenbundel. Buzz Aldrin, waar ben je gebleven? was zijn romandebuut, dat ook in het Nederlands vertaald is. Harstad studeerde literatuurwetenschappen, werkt als grafisch vormgever en schrijft behalve romans en verhalen ook voor toneel en televisie.

Boek is goed, rijk van taal en indrukken, beklemmend. Het begint met een scène, waarin een oudere heer in het centrum van Stockholm door een vrachtwagen wordt overreden. Tamelijk spooky. Het slachtoffer is Bertil Åberg, de vader van de verteller: Albert Åberg. Vader en zoon woonden vrijwel hun hele leven samen in een flat in Hässelby, een vreugdeloze voorstad van Stockholm. Albert, 42 jaar inmiddels, ruimt na de dood van zijn vader hun flat op en maakt de balans op.

Op zich is de dood van zijn vader een bevrijding. Heel hun leven hebben ze in een beklemmende symbiose geleefd. Alberts moeder liep na de bevalling weg en liet haar zoon achter bij zijn vader. Vader en zoon werden zo afhankelijk van elkaar, dat ze het leven van de ander onmogelijk maakten. Ok, éven heeft Albert aan een ander leven geroken. Zijn beste jaren had hij in de jaren tachtig, toen hij met een vriend op interrail door Europa reisde. Hij kwam zelfs in Hongkong terecht, waar hij als tolk optrad voor een zakenman die een fortuin dacht te kunnen maken met Star Wars-speelgoed. In Parijs werd hij verliefd op een Duits meisje. Toch keerde hij na een jaar terug naar zijn vader in Hässelby die niet zonder hem kon. Daar sleet hij zijn dagen als magazijnbediende in een ijzerwarenwinkel, ‘een crèche voor mannen van middelbare leeftijd’.

Nu zijn vader dood is, zou Albert zijn leven een nieuwe draai kunnen geven, maar helaaas zit het er niet meer in. Hij desintegreert steeds meer. Steeds komen er nieuwe wondelijke hindernissen op zijn pad en duiken er nieuwe raadsels op: licht dat plotseling brandt in een verlaten appartement, mensen en voorwerpen die spoorloos verdwijnen... Harstadt speelt een spel met veel vingerwijzingen en vragen, maar zonder antwoorden.

Het is zo'n boek dat je ademloos uitleest. De grens tussen normaliteit en waanzin is zo dun. Het is heel ongemakkelijk dat een situatie die schijnbaar normaal is en zo voorstelbaar, zo uit de hand kan lopen.

Heel welkom is het nawoord. Het moge gevoeglijk bekend zijn, dat ik erg voor aansprekende nawoorden in romans van relatief onbekende auteurs ben. In dit nawoord vertelt vertaalster Paula Stevens dat de persoon Albert Åberg in Scandinavie een zeer geliefd jongetje is uit een beroemde serie jeugdboeken van Gunilla Bergström. Harstadt ontving veel protest over wat hij met dit personage heeft gedaan.

- Johan Harstadt, Hässelby - Het demonteren is begonnen, uitgeverij Podium, 350 blz, 19,50 euro, isbn 9789057593482

Vincent leest: 'Twilight' van Stephenie Meyer

2009-08-23T12:02:00.007+02:00

Het leuke van in het boekenvak werken is dat je ook ziet hoe boeken in de markt gezet worden en succes krijgen. Vorig jaar maart tijdens Bologna was de trend Victoriaanse tijd, gothic en Vampieren, een paar maanden later hoor je voor het eerst over Twilight in Amerika en dat die film ook naar Nederland komt. De Nederlandse uitgever van de boeken betaalt de rechten/honoraria te laat en de rechten komen opnieuw op de markt en worden aangekocht door twee uitgevers in hetzelfde concern die de boeken als een crossover willen neerzetten. En dan, ja hoor, daar zijn ze in de Bestseller60.

Twilight en de andere boeken in de serie gaan over Bella Swan en Edward Cullen. Zij is menselijk, hij is vampier. Zij is 17, hij ziet eruit als 19 maar is al 97 ofzo. En ze zijn verliefd, en hoe. Puberdrama: verliefdheid, liefdesverdriet, schoolbullies, scheiding ouders, alle voor pubers belangrijke onderwerpen komen aan bod in Twilight. Dat zal bijdragen aan het universele succes. Het is daarnaast - ook voor volwassenen - nog spannend. Het gaat niet alleen om: krijgen ze elkaar, maar ook blijft Bella mens of wordt ze ook vampier? Bella wil graag, uit liefde voor Edward, maar hij weigert uit liefde voor haar. Zucht, zwijmel...

Stephenie Meyer koppelt het verhaal sterk aan tolerantie en openstaan voor anderen en andere culturen, oordeel niet als je de feiten niet kent. Knap gedaan van Meyer, belerend is het niet en daarom is het voor pubers - vooral voor meisjes denk ik - een boek om te verslinden. Zelf sluit ik ook niet uit dat ik nog es een deel ga lezen om erachter te komen welke beslissing Bella en Edward nemen: gaat hij haar vampier maken of niet? Zo sterk is de spanningsboog, want eerlijk is eerlijk qua stijl stelt het niets voor, niveau damesromannetje met moraal. Maar dat leest weer lekker snel weg: pure ontspanning.

Twilght, Stephenie Meyer, Mynx en Van Goor. Filmeditie is 12,50 euro

Lucie leest: 'Een toevallige ontmoeting' van Charles Chadwick

2009-08-19T20:29:00.011+02:00

Stuitte van de week op een nieuw boek van Ambo|Anthos in onze kast met recensie-exemplaren, speciaal aan mij gestuurd door de uitgever zelve. Charles Chadwick is mij niet bekend. Het omslag noemt het 'een ontroerende roman voor de liefhebbers van Ian McEwan.' Het omslag diet me ook denken aan het omslag van de Engelse uitgave van On Cesil Beach van McEwan.

Hoofdpersoon van Een toevallige ontmoeting is een vrouw van rond de vijftig, die door haar misvormde uiterlijk (diepliggende ogen die nauwelijks te zien zijn onder een geprononceerd voorhoofd, wonderlijk vooruitstekende tanden, en ook nog eens korte waggelbenen) een geïsoleerd leven leidt. Deze Elsie werkt als schoonmaakster. Haar vrije tijd vult ze met bezoeken aan tuinen en af en toe aan haar oude moeder. Op een dag komt naast haar in de bus een man zitten, die vertelt dat hij net een lange gevangenisstraf voor moord heeft uitgezeten. Later loopt ze hem weer tegen het lijf. Ook deze Stanley leidt een teruggetrokken bestaan omdat de familie van de man die hij vermoord heeft op wraak zint.

Chadwick beschrijft behoorlijk onderkoeld hoe het is voor de moeder en de rest van de familie om een afstotelijk lelijke dochter / zuster / nichtje / tante te hebben. En nog onderkoelder hoe het voor zo'n vrouw is om zo alleen te leven. Het is heel naar, maar ook wel weer navoelbaar. Je sympathie ligt wel bij Elsie, want die kan er toch ook niets aan doen, maar je kunt je de overwegingen van de rest ook voorstellen. Stanley is een harde en onsympathieke man, maar ook hij is een mens die anderen nodig heeft. Dat er zo'n genuanceerd beeld van alle personages ontstaat komt doordat Chadwick voor elk hoofdstuk het perspectief kiest van een ander: Elsies moeder, broer, oom, vader. Zij leven op hun beurt ook weer met mensen die doen wat ze doen en zijn wie ze zijn.

Tussen Elsie en Stanley ontwikkelt zich een voorzichtige vriendschap. Voor het eerst in haar leven ervaart zij genegenheid, hoe het is als iemand die je nodig heeft. Een paar weken trekken ze in een cottage van Elsies oom en daar ontluikt een bijzonder contact met een buurmeisje. Aan het slot gaat iedere weer zijns weegs, maar mooi wel gesterkt, positiever, en zelfbewuster. Het is een mooi boekje, maar ik ben niet verpletterd. En dat word ik graag wel.

- Charles Chadwick, Een toevallige ontmoeting, Ambo|Anthos, 168 p, isbn 9789041413345, 18,95 euro

Enno leest: 'The Rest Is Noise' van Alex Ross

2009-08-17T16:37:00.006+02:00

Heel af en toe lees ik een boek dat iemand anders mij aanbeveelt, zoals ditmaal deze geschiedenis van de klassieke muziek in de laatste pakweg honderd jaar, waar muziekkenner Henri Drost enthousiast over was. En met goede reden, want Ross is niet alleen iemand die zijn zaken kent, ook kan hij het zo opschrijven dat je blijft doorlezen. Daarbij neemt hij zijn grenzen ruim. Ross begint bij Wagner en laat vervolgens alles en iedereen die er toe doet de revue passeren, inclusief genres die wij normaal gesproken niet direct met klassiek associëren, zoals country en hiphop. Hij plaatst bovendien zijn onderwerp in een pakkend historisch en maatschappelijk kader.

Sommige passages, zoals die over de verschillende componisten die zuchtten onder de knoet van het reëel bestaande socialisme, zijn daardoor een aanslag op het gemoed, want verschrikkelijk wat zij mee moesten maken. Daar staat weer tegenover dat je wel weer zin krijgt om al die prachtmuziek te beluisteren, zelfs inspiratie voelt opborrelen om ook zelf eens een meesterwerk te componeren.

Terecht dus dat dit werk in 2007 werd bekroond met de National Book Critics Circle Award en in 2008 met de Guardian First Book Award, in datzelfde jaar op de shortlist stond voor zowel een Pulitzer als een Samuel Johnsonprijs en ook nog op de beste boeken van het jaarlijst stond van onder meer de New York Times, de LA Times, The Economist, Slate en Newsweek. Een vertaling verscheen bij Ambo onder de titel De rest is lawaai.

Lucie leest: 'In de Nederlanden zingt de tijd' van Bertus Aafjes

2009-08-15T19:47:00.012+02:00

Uit de kast geplukt: Bertus Aafjes. Heb al heel lang geen Aafjes meer gelezen, maar ik ben helemaal verrukt. Prachtige scherpe observaties, schitterend bloemrijk taalgebruik. Geen idee of de dertigers Aafjes nog kennen. Aafjes, Dendermonde, Carmiggelt, Bomans, hebben ze nog een plekje in het collectief geheugen?

In de Nederlandn zingt de tijd is uitgegegeven in 1976 bij Meulenhoff. De titel is ontleend aan een zin van de Italiaanse schrijver Edmundo de Amicis die in een boek over Nederland waarin hij veelvuldig klompen, molens en tulpen bewierookte ook het Nederlandse wonder van het carillon beschreef. Aan hem ontleent Aafjes de zin 'In Olanda l' ora canta'. In dit verhaal beklimt hij de Sint Jan, samen met Toon van Balkom, beiaardier van Den Bosch.

De verhalenbundel bevat schetsen van Aafjes die in de jaren veertig en vijftig door Nederlands stadjes en steden flaneerde. Wandelend langs de Amstel, schutterijen en katedralen bezoekend legde hij zijn indrukken vast voor verschillende tijdschriften en kranten. Dirk Coster roemde dit proza als 'het mooiste proza sinds tachtig'.

Aafjes genoot grote vermaardheid als reiziger door verre en vreemde landen - zijn Voetreis naar Rome is natuurlijk zijn beroemdste boek. Dit boek laat hem zien als de schrijver die hij vanaf het begin geweest is: een dichter-prozaïst, ironisch filosoferend en steeds weer gefascineerd door wat vergeten geraakte en onder het stof der eeuwen verdween. Zijn verhalen over Gouda en Den Bosch en Veere, om er maar een paar te noemen, brengen de vaderlandse geschiedenis op een schitterend aansprekende manier tot leven. Echt genieten.

Biografisch: Bertus Aafjes (1914-1993) begon eerst aan een priesteropleiding, studeerde daarna archeologie in Leuven en Rome en wijdde zich daarna aan literair en journalistiek werk. Hij debuteerde in 1940 als dichter met Het gevecht met de muze. In 1946 schreef hij Een voetreis naar Rome, een romantisch-poëtisch reisverslag, waarmee hij grote bekendheid verwierf. In 1953 verscheen De karavaan, voorlopig zijn laatste dichtbundel, omdat het literaire klimaat onder invloed van de Vijftigers erg was veranderd en Aafjes zich daar hevig tegen verzette. Dat leidde tot een ernstig literair conflict. Hierna legde hij zich toe op reisbeschrijvingen. In 1980 verscheen toch nog een dichtbundel van zijn hand Deus sive natura, met erotische poëzie.

- Bertus Aafjes, In de Nederlanden zingt de tijd, Meulenhoff, 1976, isbn 9029005424.

Vincent leest: 'Dood van een moordenares' van Rupert Thomson

2009-08-11T21:17:00.003+02:00

'Toen het nieuws op de autoradio klonk bleef Billy roerloos zitten, tot niets anders in staat dan luisteren (...) De dood van de vrouw riep geen specifieke gevoelens bij hem op. Geen mededogen, geen opluchting, geen verontwaardiging. Het was onbestemder, en intenser.' Deze beginzinnen uit Dood van een moordenares deden me direct aan Ferdi E. denken, die een paar dagen eerder was overreden. Hij was bijna net zo gehaat door de bevolking als deze vrouw. Toch geen opluchting wat je voelt toen dat nieuws door kwam, onbestemder en intenser.

De vrouw die me aanstaarde - een halfjaar geleden al van de Engelse editie die bij Selexyz in de ramsj lag - vanaf het omslag intrigeerde me: dat donkere, bruine oog dat je heel duister aanstaart, die geel ingekleurde haren. Evil is het eerste wat in je opkomt en waarschijnlijk in combinatie met de titel, zie je gelijk dat het gaat om de meest gehate vrouw van Engeland: Myra Hindley. Ze vermoordde samen met Ian Brady tussen 1963 en 1965 vijf kinderen.

Al lezende vroeg ik me af waarom zij hier in Nederland zo'n bekend beeld is? De moorden werden ruim veertig jaar geleden gepleegd in Engeland, zelf is ze ook al weer zeven jaar dood, en toch, deze jeugdfoto van haar herken je onmiddellijk. Thomson geeft er het antwoord op: 'Ze had laten zien waartoe mensen in staat zijn. Ze had een glimp laten zien van de weerzinwekkende, gruwelijke daden die ze kunnen plegen. Ze had de mensen geconfronteerd met een waarheid die ze niet wilden zien, of die ze voor zichzelf verborgen hielden, of die ze tegenover zichzelf ontkenden.'

In de roman vertelt Thomson over de 12 uur wacht die politieagent Billy Tyler bij haar lijk houdt. In die tijd schiet in een soort van halfslaap zijn leven aan hem voorbij. 'Hij kwam er maar niet uit of hij geluk had gehad, of juist pech. Hij had geen helder beeld van wat zijn leven waard was.' Het is prachtig verwoord door Thomson. Alle dilemma's, pijnpunten uit een leven komen aan bod. En worden op tafel gelegd, onder anderen door de geest van Myra Hindley. In hun gesprekken is Tyler bot maar eerlijk in zijn replieken aan haar en zij zijn gewetensrust overhoop haalt.

Hindley zet hij ook scherp neer als een harteloze, medogenloze vrouw, zonder wroeging maar toch verlangend - zonder het uit te spreken - naar vergiffenis en acceptatie. '"Daarom kunnnen ze het je niet vergeven', zei hij. ' Als je in de rechtbank nou nog was ingestort, of zo...' Ze liet een kort, cynisch lachje horen. 'Ik ben godverdomme geen actrice.' 'Je had ze iets moeten geven.' 'Ze hadden me nooit geloofd.'"

Als je Thomson googelt op deze roman, is een van de eerste resultaten de website www.nobelprijsvoordeliteratuur.nl. Het blijkt een doorlink naar de site van uitgever Meulenhoff, maar van mij had hij 'm mogen krijgen voor dit boek. Morgen, first thing in the morning, sta ik bij de boekhandel op de stoep voor de rest van zijn oeuvre.

Dood van een moordenares, Rupert Thomson, Meulenhoff, 19,90 euro

Lucie leest: 'Verdwenen tijd' van Thomas Verbogt

2009-08-11T17:42:00.005+02:00

Uitgekozen tijdens de excursie met lezeressen van ons andere blad Boekverkoper te Haarlem. Onder leiding van Daan van der Valk bezoeken we vier boekhandels: de Kennemer boekhandel, Plantage Books & More Coebergh, De Vries en Athenaeum Boekhandel. Allemaal bijzonder interessant om te zien en te horen, de keuzes die elke boekhandel maakt en de overwegingen daarbij en de werking die die keuzes op je hebben. Kooplusten kreeg ik bij Athenaeum. Ik kocht er Ik ben God van Gerrie Hondius en Verdwenen tijd van Thomas Verbogt.

Van Thomas Verbogt heb ik moet ik bekennen nooit eerder iets gelezen. Ik weet niet waarom ik het uitkies. Het ziet er mooi uit en ook de flappen vol indrukwekkende aanbevelingen nodigen bijzonder uit. 'Welke gebeurtenissen uit je jeugd herinner je je nog? Wat weet je van jezelf? En vooral wat niet, terwijl je het wel zou móeten weten? Een roman over schuld en het grillige regime van het geheugen.' Een tekst die binnenkomt - althans bij mij. Schoolvoorbeeld van hoe goed een boekomslag kan werken.

In Verdwenen tijd vertelt Verbogt het verhaal van een kunsthistoricus, BN-er, die minstens twee keer per week op tv- komt om er in talkshows en spelletjesprogramma's wetenswaardigheden te debiteert. Hij leeft alleen, wat geen probleem lijkt te zijn, er is geen groot verlangen naar een vrouw. Wel komt er gedurende de roman een drietal vrouwen op zijn weg, en in die contacten raakt hij steeds meer verstrikt. Want allemaal doen ze een beroep op zijn geheugen en dat is verstopt. Een andere verhaallijn is dat zijn vader sterft, wat ook nogal ontregelend werkt.

Verbogt is een meester in het gedetailleerd beschrijven van de kronkelige bewegingen van de geest. De zoektochten, (dwang)gedachten, gedragingen, gewoontes, gevoelens, herinneringen, zijwegen, gesprekken... Het is nooit hoogdravend en vervelend. Schijnbaar moeiteloos, licht en luchtig schuift hij al die niveaus in elkaar, terwijl de uiteindelijke ontknoping - als die tot je doordringt - toch wel weer als een knal voor je kop komt. Mooi filosofisch boek. De aanbevelingen op de flappen zijn allemaal waar. Zeker twee keer lezen om ten volle tot je door te laten dringen. Hij heeft al 23 boeken geschreven hebben. Dit smaakt naar méér.

- Thomas Verbogt, Verdwenen tijd, uitgeverij Nieuw Amsterdam, 240 p, isbn 978 90 468 0557 2, 17,50 euro.

Enno leest: Unter Linken van Jan Fleischhauer

2009-07-28T13:59:00.004+02:00

Met vakantie in Duitsland – prachtig land, vriendelijke mensen - toch maar wat boekhandels bezocht, in Keulen, Trier en uitvalsbasis Gerolstein. Het eerste wat opviel waren de afdelingen gewijd aan het wetenschappelijke boek. In het vaderland liggen die vaak vol met hersenloze propaganda voor het oprukkende ecofascisme. De Duitse lezer daarentegen wordt al maanden overspoeld door boeken over serieuze onderwerpen, van Big Bang tot verre sterrenstelsels en alles wat nog meer verwondering wekt in de wereld om ons heen.

Ook de verwerking van de eigen geschiedenis gaat bij onze oosterburen onverminderd voort. De nazitijd uiteraard, maar een nieuwe trend is het kritisch bezien van alles wat de generatie van ’68 allemaal heeft aangericht. In de onvolprezen Gerolsteiner boekhandel Raabe kocht ik de bestseller Unter Linken, door Spiegel-redacteur Jan Fleischhauer, geboren in 1962 en opgegroeid in een typisch SPD-gezin, waar om maar eens iets te noemen nooit sinasappels werden gegeten omdat die naar moeders mening uit louter foute landen kwamen.

Fleischhauer vermengt behendig zijn eigen politieke ontwikkeling met de ondergang van het linkse denken, dat hij volkomen terecht terugvoert op Rousseau en diens nobele wilde. In de eeuwen die volgden ontaardde het au fond utopische socialisme tot een mensenverachtende moordmachine, die altijd de ideologie liet en nog steeds laat prevaleren boven een realistische blik op mens en maatschappij – zoals ook Rousseau een opvoedkundige verhandeling schreef, maar zijn kinderen naar het weeshuis bracht.

De parallellen met de ontwikkelingen in Nederland zijn enorm. Wie de Duitse pers links laat liggen zal een aantal hoofdrolspelers niet kennen, verder kun je het boek zo vertalen en hier in de winkel leggen. Links raakt zowel hier als daar op exact dezelfde thema’s het spoor bijster en maakt consequent de verkeerde keuzes. Daar zit uiteraard een systeem achter, dat Fleischauer genadeloos blootlegt. Het is niet zo, zoals vaak wordt gedacht, dat links in wezen goed is en dat het de linkse mensen zijn die er een potje van maken. Rousseau’s erfenis is tot op het bot fout, zoals maar zelden iets fout kan zijn.

De genadeloze manier waarop Fleischhauer ook zijn voormalige eigen linkse idiotie blootlegt maakt dit boek tot een even aangrijpende als hilarische leeservaring, passages als die waarin hij vertelt over zijn tijd bij de Black Panthers zijn om te huilen van het lachen. De nasmaak echter is zeer bitter, als je je realiseert dat het niet om een roman gaat, fictie dus, maar dat de linksen nog steeds onder ons zijn en voorlopig ook zullen blijven. Een huiveringwekkende gedachte.

- Jan Fleischhauer - Unter Linken - Rowohlt

Lucie leest: 'De hemel begint in jezelf' van Anselm Grün

2009-07-26T21:06:00.011+02:00

Mijn verloofde heeft in zijn boekenkast behalve veel literatuur en kunst ook nogal wat spiriboeken van allerhande pluimage. Soms irriteren die me, maar af en toe als er een vraagstuk aan de hand is begin ik wel eens in een te lezen. Soms zijn ze verrassend raak. Anselm Grün - Duits benedictijn en theoloog - vind ik een van de beter auteurs in het genre.

Dit De hemel begint in jezelf is weer goed. Grün poogt hier de levenswijsheden van de vroegchristelijke kluizenaars aan de hedendaagse mens over te brengen. Als je hem mag geloven stond hun geloof/religie toen veel dichter bij de psychologie dan bij iets als theologie. Religie ging vooral om zelfkennis, zelfreflectie, en omgaan met je eigen 'demonen'. Die demonen zijn heftige gevoelens en verstorende gedachten. Ze onschadelijk maken deed men bijvoorbeeld door zich terug te trekken in hun 'cel', geen prikkels van buiten toe te laten en de confrontatie aan te gaan met de wirwar in je hoofd.

De kluizenaars die 'woestijnvaders' worden genoemd (er waren trouwens ook vrouwelijke kluizenaars, ofwel 'woestijnmoeders') leefden zo tussen de jaren 300 en 600. Een aantal van hen schreef hun ervaringen op, om zo elkaar te inspireren om tot een beter geestelijk leven te komen. Grün transponeerde een aantal van teksten naar de huidige tijd om daarmee de moderne mens een weg te bieden richting innerlijk. 'Cella est coelum', is zo'n uitspraak: de cel is de hemel.

De teksten gaan over zwijgen, niet oordelen, het omgaan met je gedachten, gevoelens en hartstochten, en over contemplatie als weg naar herstel. Grün becommentarieert de teksten en geeft aan de hand hiervan richtlijnen om tot rust te komen. Hij richt zich op medebroeders en -zusters, maar ook op 'leken', als het gaat over na te streven geestelijke doelen. Het rare met dit soort boeken is dat ze je echt kunnen aanspreken, maar dat ze moeilijk na te vertellen zijn. Ik ga het geloof ik ook maar niet proberen.

- Anselm Grun, De hemel begint in jezelf, De wijsheid van de woestijnvaders voor mensen van vandaag, Averbode / Ten Have, 2007, 155 p, 11,65 euro

Vincent leest: 'Mobydickiana' van Barber van de Pol

2009-07-25T14:32:00.002+02:00

Weer zo'n lacune in m'n leeslijst waar ik me voor schaam: Moby Dick van Herman Melville. Wel stukken uit films gezien, maar gelezen nooit. Toen Moby Dick een jaar geleden uitkwam in de Perpetuareeks in Barber van de Pols nieuwe vertaling nam ik me wel gelijk voor deze klassieker te gaan lezen. Ik geloof - weet het niet zeker - dat ik het boek zelfs al aangeschaft heb.

Vorige week las ik in een persbericht al de aankondiging van Mobydickiana. Leuk, lezen was de eerste reactie, gevolgd door: voor wie zou ik het allemaal moeten kopen? Enfin, vanochtend bij de post lag het er, tussen de stapels kranten. Het is een dun boekje, groot formaat en alleen de rechterpagina's bevatten lopende tekst. Je bent er dus zo doorheen. Helaas.

Want een vermakelijk verhaal is het. Van de Pol laat je meekijken in haar reis in de VS langs de verschillende plaatsen waar ze informatie voor de vertaling wil opdoen, als Nantucket en New Bedford. Ze laat je ook kennismaken met wat problemen die ze tegenkwam bij de vertaling, zoals de openingszin: Call me Ismael. Het is aan Maarten Biesheuvel te danken dat het in vertaling is geworden 'Noem me Ismael'. Hij behoedde haar in haar monomanie voor een flater, zoals ze zelf schrijft, door tijdens een etenje wanhopig tegen iemand te zeggen: 'Ze gaat "Heet me Ismael" doen.'

Van de Pol enthousiasmeert met dit boekje. Ze is rap van pen en geestig. Eigenlijk de beste boekpromotie denkbaar. Ze licht wat sluiers op, maar laat ook voldoende bedekt. Je moet niet alle moeilijkheden weten, vindt ze zelf.

Van Mobydickiana zijn 500 exemplaren gedrukt - snel bestellen dus al je het mij vraagt. Met stofomslag met tekeningen van Van de Pol zelf. Waaronder een walvis - met horizontale staart.

Mobydickiana van Barber van de Pol, Slibreeks, 24 euro voor 4 deeltjes.

Anneke leest: ‘The best of Lonely Planet’ van Tony Wheeler (red.)

2009-07-17T11:34:00.005+02:00

In de aanloop naar mijn vakantie nam ik het boek The best of Lonely Planet mee. In mijn rugzak gaat immers altijd wel een Lonely Planet mee, als houvast voor ingewikkelde reismomenten.

Werken voor Lonely Planet klinkt voor veel mensen als de ideale baan. Je reist de wereld over en ondertussen maak je wat aantekeningen voor een reisgids. Dit blijkt een iets te romantische voorstelling. Je reist met aardig wat tijdsdruk en moet flink wat hostels, restaurants en bezienswaardigheden af om de prijzen en de sfeer te checken.

In deze bundel vertellen verschillende auteurs van Lonely Planet over hun belevenissen ‘on the road’. De meest dramatische dingen komen voorbij van autopech in de outback van Australië, miscommunicaties met bureaucratische overheden in Siberië en Vietnam, akelige ontmoetingen met diverse wilde dieren en enge insecten, tot botbreuken in Afrikaanse landen waar de medische zorg te wensen over laat. De auteurs lijken wel tegen elkaar op te bieden qua stoere en dramatische verhalen, iets wat je reizigers onderling ook vaak hoort doen.

Jammer is wel dat dit boek gewoon een samenstelling is van twee eerdere bundels (Lonely Planet pakt uit en Lonely Planet pakt weer uit) die aan elkaar geplakt zijn. Er is niet eens de moeite genomen de teksten hier en daar aan te passen. Zo wordt er in een verhaal in het tweede deel verwezen naar een verhaal uit ‘de vorige bundel’ terwijl dit nu dus in hetzelfde boek te lezen is.

Toch raakt het boek voor mij wel de essentie van wat reizen leuk maakt. Je belandt in een ander land met een andere cultuur en andere gewoontes en juist dat is ook de reden waarom je weg gaat. Je stelt je open en komt daardoor misschien af en toe in vreemde of benarde situaties terecht, maar ook op plekken die deze ellende de moeite waard maken.

Tony Wheeler (red), The best of Lonely Planet, Forum, isbn 9789049200626, € 12,50

Lucie leest: ‘De middagvrouw’ van Julia Franck

2009-07-14T13:13:00.007+02:00

Indrukwekkend boek gelezen: De middagvrouw van de Duitse Julia Franck (1970). Het vertelt de levensgeschiedenis van een vrouw, Helene, die letterlijk vermalen is door de gebeurtenissen van de Eerste en Tweede Wereldoorlog. Het boek begint met Helenes vlucht in het najaar van 1945 met haar zevenjarig zoontje. Ze vlucht samen met hem naar het westen, weg van de Russische ‘bevrijders’ die de vrouwen veelvuldig verkrachten. Ze heeft zichzelf en haar zoontje door de oorlogsjaren heen gesleept, maar nu alles achter de rug is, kan ze niet meer. Ze laat ze haar zoontje achter op een perron en komt niet meer terug.

Het gegeven is ontleend aan het verhaal van Francks eigen vader, die op zijn zevende was verlaten door zijn moeder. Hij stierf toen zij zestien was. Eind jaren negentig ging zij op zoek naar haar onbekende oma en vond slechts nog een vier jaar oude overlijdensakte. Deze roman is het verhaal dat zij bedacht over de vrouw die haar oma had kunnen zijn. Helene dus.

Als we Helene leren kennen is het 1914 en is zij zeven. Het is een begaafd meisje met een beeldschone oudere zus en een lichtgeraakte moeder. Zeker niet liefdevol. Hun vader moet vechten in de Eerste Wereldoorlog, en hij komt jaren later letterlijk aan flarden geschoten weer terug. Hij sterft na een paar maanden jammerlijk. Zijn vrouw wil hem niet zien, de dochters verzorgen hem. Voor meisjes lag er in die tijd niet veel meer in het verschiet dan een carrière in de verpleging. Op een gegeven moment trekken Helene en haar zus naar Berlijn, waar zij een fantastische tijd beleven. Helene beleeft er haar grote liefde met Carl.

Hij sterft echter en na zijn dood komt zij als vrouw van een nazi-ingenieur in Stettin terecht. Deze man had haar een valse identiteit verschaft en zich daarmee, zo dacht hij, een onbeschreven ziel verworven. Wanneer dat een illusie blijkt, maakt hij zich wrokkig uit de voeten. Alleen met haar zwangerschap en kind en haar werk als verpleegster groeit haar zwijgen. Dag en nacht beult ze zich af in het van oorlogsgewonden uitpuilende ziekenhuis. Zij verstart steeds verder en verdraagt de nabijheid van haar zoontje nauwelijks.

Julia Franck, geboren in 1970 in voormalig Oost Duitsland, raakt met dit boek het hart van de twintigste eeuw. De kwetsuren en bijbehorende overlevingsstrategieën in de Duitse samenleving en zielen zijn in iedereen in een of andere vorm overgeërfd. Die laten zich niet zomaar verhelpen. Het selchtste wat je kunt doen, vindt Franck, is zwijgen. Het beste wat je kunt doen, vindt ze, is de verhalen te vertellen. De 'middagvrouw' uit de titel is een personage uit een sage: zij duikt af en toe rond het hete middaguur voor iemand op en eist dan: vertel een uur lang over het verwerken van vlas of je zult je hart verliezen, je verstand, en al je herinneringen.

- Julia Franck, De middagvrouw, Wereldbibliotheek, 384 p, isbn 9789028422643, € 19,50